Πώς η νυχτερινή εργασία μπορεί να επηρεάζει την υγεία του εγκεφάλου

Η εργασία κατά τις νυχτερινές ώρες αποτελεί καθημερινότητα για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Γιατροί, νοσηλευτές, οδηγοί, εργαζόμενοι στην εστίαση, τη βιομηχανία και την ασφάλεια κρατούν ζωντανές βασικές υπηρεσίες όσο οι περισσότεροι κοιμούνται. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες εξετάζουν όλο και πιο συστηματικά το τίμημα που μπορεί να έχει αυτό το διαφορετικό ωράριο για την υγεία.

Μια νέα μελέτη, η μεγαλύτερη του είδους της, έρχεται να προσθέσει νέα στοιχεία, συνδέοντας τη χρόνια νυχτερινή εργασία με μικρές μεταβολές σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Ταυτόχρονα όμως στέλνει και ένα αισιόδοξο μήνυμα: οι αλλαγές αυτές δεν φαίνεται να είναι οριστικές.

Τι εξέτασαν οι επιστήμονες
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από περισσότερους από 14.000 ενήλικες που συμμετείχαν στη βάση δεδομένων UK Biobank, συγκρίνοντας άτομα που εργάζονταν σε βάρδιες με όσους ακολουθούσαν σταθερό ημερήσιο ωράριο.

Με τη βοήθεια μαγνητικών τομογραφιών διαπίστωσαν ότι οι εργαζόμενοι σε νυχτερινές βάρδιες παρουσίαζαν μικρότερο όγκο σε δύο περιοχές του εγκεφάλου: στον θάλαμο, που συμμετέχει στην επεξεργασία πληροφοριών και στη λειτουργία της μνήμης, και στην αμυγδαλή, η οποία σχετίζεται με τη διαχείριση των συναισθημάτων.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι διαφορές ήταν μέτριες και δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι κάποιος θα εμφανίσει προβλήματα μνήμης ή νευρολογική νόσο.

Γιατί η νύχτα επιβαρύνει τον οργανισμό
Η βασική αιτία φαίνεται να είναι η διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού, δηλαδή του εσωτερικού βιολογικού ρολογιού που ρυθμίζει τον ύπνο, τις ορμόνες, τη θερμοκρασία του σώματος και πολλές ακόμη λειτουργίες.

Όταν κάποιος εργάζεται τη νύχτα και κοιμάται την ημέρα, η παραγωγή μελατονίνης μειώνεται, ενώ τα επίπεδα των ορμονών του στρες μπορεί να αυξηθούν. Παράλληλα, συχνά αλλάζουν οι ώρες των γευμάτων, περιορίζεται η έκθεση στο φυσικό φως και διαταράσσεται η ποιότητα του ύπνου.

Όλα αυτά μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο τον εγκέφαλο αλλά και τη συνολική υγεία.

Οι γνωστοί κίνδυνοι της νυχτερινής βάρδιας
Προηγούμενες έρευνες έχουν ήδη συνδέσει τη μακροχρόνια εργασία τη νύχτα με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης, καρδιαγγειακών παθήσεων, διαβήτη τύπου 2, παχυσαρκίας και διαταραχών του ύπνου.

Παράλληλα, αρκετοί εργαζόμενοι αναφέρουν αυξημένη κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, άγχος και μεγαλύτερη συναισθηματική επιβάρυνση, ιδιαίτερα όταν οι βάρδιες αλλάζουν συχνά.

Τα καλά νέα
Το πιο αισιόδοξο εύρημα της μελέτης είναι ότι οι αλλαγές που παρατηρήθηκαν δεν φαίνεται να είναι μόνιμες.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι όταν οι συμμετέχοντες σταματούσαν να εργάζονται σε νυχτερινές βάρδιες, μέρος των μεταβολών στον εγκέφαλο μπορούσε να υποχωρήσει μέσα στα επόμενα χρόνια.

Επιπλέον, η επίδραση στις γνωστικές δοκιμασίες ήταν μικρή, γεγονός που δείχνει ότι τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή και να επιβεβαιωθούν από νέες έρευνες.

Πώς μπορούν να περιοριστούν οι επιπτώσεις
Οι ειδικοί συστήνουν στους εργαζόμενους σε νυχτερινές βάρδιες να διατηρούν όσο γίνεται σταθερό πρόγραμμα ύπνου, να κοιμούνται σε σκοτεινό και ήσυχο περιβάλλον και να φροντίζουν για ποιοτική ξεκούραση.

Εξίσου σημαντικά θεωρούνται η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική σωματική άσκηση, η έκθεση στο φυσικό φως όταν αυτό είναι εφικτό και οι προληπτικοί ιατρικοί έλεγχοι, ιδιαίτερα για την καρδιαγγειακή υγεία και τον μεταβολισμό.

Η νέα μελέτη δεν καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η νυχτερινή εργασία προκαλεί μόνιμες βλάβες στον εγκέφαλο. Αναδεικνύει όμως ότι η χρόνια ανατροπή του φυσικού βιολογικού ρολογιού συνοδεύεται από μετρήσιμες αλλαγές, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της πρόληψης και της σωστής φροντίδας όσων εργάζονται όταν οι περισσότεροι κοιμούνται.