Αλέξης Κόκκος: Ποιότητα και συμμετοχή στην Εκπαίδευση Ενηλίκων - Το Πρόγραμμα CIRCLE"- S

H Επιστημονική Ένωση Εκπαίδευσης Ενηλίκων ορίστηκε από το Υπουργείο Παιδείας και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως ο Εθνικός Συντονιστής της Εκπαίδευσης Ενηλίκων στην Ελλάδα για την περίοδο 2026-2027.

Στο πλαίσιο αυτού του ρόλου και με στόχο την προώθηση της Ευρωπαϊκής Ατζέντας για την Εκπαίδευση Ενηλίκων, η ΕΕΕΕ ανέλαβε να υλοποιήσει το πρόγραμμα CIRCLE – Cooperation and Innovation for Resilient Creative LΕarning.

Ο Πρόεδρος της Επιστημονικής Ένωσης Εκπαίδευσης Ενηλίκων, Ομότιμος Καθηγητής κ. Αλέξης Κόκκος, μιλάει σήμερα στο Thebest.gr για το πρόγραμμα.

Ο Αλέξης Κόκκος είναι Ομότιμος Καθηγητής Εκπαίδευσης Ενηλίκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ), Πρόεδρος της Επιστημονικής Ένωσης Εκπαίδευσης Ενηλίκων και Πρόεδρος της International Transformative Learning Association/ITLA.

Τι είναι το πρόγραμμα CIRCLE και γιατί θεωρείτε ότι είναι σημαντικό για τη χώρα μας;

 Το CIRCLE είναι μια εθνική πρωτοβουλία που επιδιώκει να ενισχύσει την Εκπαίδευση Ενηλίκων στην Ελλάδα, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για ανάπτυξη της ποιότητας αυτού του πεδίου, μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών σε μαθησιακές δραστηριότητες, και για καλύτερη συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Σε μια περίοδο όπου η κοινωνία έρχεται αντιμέτωπη με σύνθετες προκλήσεις, από την κλιματική κρίση και τη βία έως την ψυχική υγεία και τις επιπτώσεις της ψηφιακής μετάβασης, αναδεικνύεται η ανάγκη για χώρους ουσιώδους μάθησης, διαλόγου και συλλογικής επεξεργασίας.

Η Γενική Εκπαίδευση Ενηλίκων, που αφορά σε κοινωνικά και πολιτιστικά ζητήματα, ανταποκρίνεται ακριβώς σε αυτή την ανάγκη. Υπενθυμίζει ότι η ποιότητα της ζωής μας δεν εξαρτάται μόνο από την επαγγελματική μας πορεία και τις τεχνικές μας δεξιότητες, αλλά και από την ικανότητά μας να επικοινωνούμε, να συνεργαζόμαστε, να κατανοούμε τους άλλους, να συμμετέχουμε ενεργά στην κοινότητα και να δίνουμε νόημα στις εμπειρίες μας. Δημιουργεί ευκαιρίες για συναισθηματική έκφραση, δημιουργικότητα, ανάπτυξη σχέσεων, κριτικό στοχασμό και ενεργό συμμετοχή στα κοινά.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Γενική Εκπαίδευση Ενηλίκων αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη δημοκρατική και κοινωνική συνοχή. Το πρόγραμμα CIRCLE φιλοδοξεί να ενισχύσει ακριβώς αυτή τη διάσταση της μάθησης, αναδεικνύοντας τη συμβολή της όχι μόνο στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, αλλά και στη διαμόρφωση ενεργών, σκεπτόμενων και κοινωνικά ευαισθητοποιημένων πολιτών.

Ποιες ανάγκες συμμετοχής των πολιτών στη διά βίου μάθησης έρχεται να καλύψει το πρόγραμμα;

 Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια, η συμμετοχή των ενηλίκων στη μάθηση παραμένει χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, πολλοί πολίτες δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές ευκαιρίες μάθησης ή δεν γνωρίζουν τα διαθέσιμα προγράμματα. Το CIRCLE φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει αυτά τα ζητήματα μέσα από έρευνα, συντονισμό φορέων, ανάπτυξη νέων εργαλείων και δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης.

 Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι του προγράμματος CIRCLE;

 Το CIRCLE έχει ως βασική επιδίωξη να συμβάλει στον εκσυγχρονισμό στην αναβάθμιση της ποιότητας και στην ενδυνάμωση της Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων στην Ελλάδα. Για να επιτευχθεί αυτό, το πρόγραμμα επικεντρώνεται σε έξι βασικούς στόχους:

Πρώτον, επιδιώκει την ανάπτυξη συνεργειών μεταξύ των φορέων της Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων, ενισχύοντας τη συνεργασία, την ανταλλαγή εμπειριών και τον καλύτερο συντονισμό των δράσεών τους. Δεύτερον, στοχεύει στην αύξηση της συμμετοχής των ενηλίκων σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες, καθώς η διά βίου μάθηση αποτελεί πλέον αναγκαία προϋπόθεση για την προσωπική ανάπτυξη, την απασχολησιμότητα και την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία. Τρίτος σημαντικός στόχος είναι η αναβάθμιση της ποιότητας της Εκπαίδευσης Ενηλίκων μέσα από την ανάδειξη καλών πρακτικών, την ενίσχυση των εκπαιδευτών και την ανάπτυξη σύγχρονων προσεγγίσεων μάθησης. Τέταρτον, το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη ψηφιακών, πράσινων και οριζόντιων δεξιοτήτων, οι οποίες θεωρούνται απαραίτητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ψηφιακής και περιβαλλοντικής μετάβασης. Πέμπτον, σημαντική είναι η προώθηση μιας ανθεκτικής και χωρίς αποκλεισμούς Εκπαίδευσης Ενηλίκων, που θα μπορεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες διαφορετικών κοινωνικών ομάδων και ιδιαίτερα όσων αντιμετωπίζουν εμπόδια πρόσβασης στη μάθηση. Τέλος, το CIRCLE επιδιώκει να αναπτύξει καινοτόμες πιλοτικές εκπαιδευτικές δράσεις, οι οποίες θα δοκιμάσουν νέες μεθόδους και εργαλεία μάθησης και θα προσφέρουν πολύτιμα συμπεράσματα για τη μελλοντική ανάπτυξη του τομέα.

Τι είναι το πρόγραμμα CIRCLE και γιατί θεωρείτε ότι είναι σημαντικό για τη χώρα μας;

Το CIRCLE είναι μια εθνική πρωτοβουλία που επιδιώκει να ενισχύσει την Εκπαίδευση Ενηλίκων στην Ελλάδα, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για ανάπτυξη της ποιότητας αυτού του πεδίου, μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών σε μαθησιακές δραστηριότητες, και για καλύτερη συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Σε μια περίοδο όπου η κοινωνία έρχεται αντιμέτωπη με σύνθετες προκλήσεις, από την κλιματική κρίση και τη βία έως την ψυχική υγεία και τις επιπτώσεις της ψηφιακής μετάβασης, αναδεικνύεται η ανάγκη για χώρους ουσιώδους μάθησης, διαλόγου και συλλογικής επεξεργασίας.

Η Γενική Εκπαίδευση Ενηλίκων, που αφορά σε κοινωνικά και πολιτιστικά ζητήματα, ανταποκρίνεται ακριβώς σε αυτή την ανάγκη. Υπενθυμίζει ότι η ποιότητα της ζωής μας δεν εξαρτάται μόνο από την επαγγελματική μας πορεία και τις τεχνικές μας δεξιότητες, αλλά και από την ικανότητά μας να επικοινωνούμε, να συνεργαζόμαστε, να κατανοούμε τους άλλους, να συμμετέχουμε ενεργά στην κοινότητα και να δίνουμε νόημα στις εμπειρίες μας. Δημιουργεί ευκαιρίες για συναισθηματική έκφραση, δημιουργικότητα, ανάπτυξη σχέσεων, κριτικό στοχασμό και ενεργό συμμετοχή στα κοινά.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Γενική Εκπαίδευση Ενηλίκων αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη δημοκρατική και κοινωνική συνοχή. Το πρόγραμμα CIRCLE φιλοδοξεί να ενισχύσει ακριβώς αυτή τη διάσταση της μάθησης, αναδεικνύοντας τη συμβολή της όχι μόνο στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, αλλά και στη διαμόρφωση ενεργών, σκεπτόμενων και κοινωνικά ευαισθητοποιημένων πολιτών.

Ποιες ανάγκες συμμετοχής των πολιτών στη διά βίου μάθησης έρχεται να καλύψει το πρόγραμμα;

Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια, η συμμετοχή των ενηλίκων στη μάθηση παραμένει χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, πολλοί πολίτες δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές ευκαιρίες μάθησης ή δεν γνωρίζουν τα διαθέσιμα προγράμματα. Το CIRCLE φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει αυτά τα ζητήματα μέσα από έρευνα, συντονισμό φορέων, ανάπτυξη νέων εργαλείων και δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης.

Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι του προγράμματος CIRCLE;

Το CIRCLE έχει ως βασική επιδίωξη να συμβάλει στον εκσυγχρονισμό στην αναβάθμιση της ποιότητας και στην ενδυνάμωση της Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων στην Ελλάδα. Για να επιτευχθεί αυτό, το πρόγραμμα επικεντρώνεται σε έξι βασικούς στόχους:

Πρώτον, επιδιώκει την ανάπτυξη συνεργειών μεταξύ των φορέων της Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων, ενισχύοντας τη συνεργασία, την ανταλλαγή εμπειριών και τον καλύτερο συντονισμό των δράσεών τους. Δεύτερον, στοχεύει στην αύξηση της συμμετοχής των ενηλίκων σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες, καθώς η διά βίου μάθηση αποτελεί πλέον αναγκαία προϋπόθεση για την προσωπική ανάπτυξη, την απασχολησιμότητα και την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία. Τρίτος σημαντικός στόχος είναι η αναβάθμιση της ποιότητας της Εκπαίδευσης Ενηλίκων μέσα από την ανάδειξη καλών πρακτικών, την ενίσχυση των εκπαιδευτών και την ανάπτυξη σύγχρονων προσεγγίσεων μάθησης. Τέταρτον, το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη ψηφιακών, πράσινων και οριζόντιων δεξιοτήτων, οι οποίες θεωρούνται απαραίτητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ψηφιακής και περιβαλλοντικής μετάβασης. Πέμπτον, σημαντική είναι η προώθηση μιας ανθεκτικής και χωρίς αποκλεισμούς Εκπαίδευσης Ενηλίκων, που θα μπορεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες διαφορετικών κοινωνικών ομάδων και ιδιαίτερα όσων αντιμετωπίζουν εμπόδια πρόσβασης στη μάθηση. Τέλος, το CIRCLE επιδιώκει να αναπτύξει καινοτόμες πιλοτικές εκπαιδευτικές δράσεις, οι οποίες θα δοκιμάσουν νέες μεθόδους και εργαλεία μάθησης και θα προσφέρουν πολύτιμα συμπεράσματα για τη μελλοντική ανάπτυξη του τομέα.

Όταν μιλάμε για Εκπαίδευση Ενηλίκων, πολλοί σκέφτονται κυρίως την επαγγελματική κατάρτιση. Τι είναι όμως η Γενική Εκπαίδευση Ενηλίκων;

Η Γενική Εκπαίδευση Ενηλίκων είναι πολύ ευρύτερη από την επαγγελματική κατάρτιση. Αφορά όλες εκείνες τις μαθησιακές δραστηριότητες που βοηθούν τους ανθρώπους να κατανοούν καλύτερα τον εαυτό τους, τους άλλους και τον κόσμο γύρω τους, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνική, πολιτιστική και δημοκρατική ζωή.

Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται στο πεδίο αυτό χιλιάδες οργανισμοί, κυρίως μη κυβερνητικοί και μη κερδοσκοπικοί, που υλοποιούν εκπαιδευτικά προγράμματα για ενήλικες με θεματικές όπως η υγεία και η ψυχική υγεία, η τέχνη και ο πολιτισμός, η προστασία του περιβάλλοντος, οι σχέσεις γονέων και παιδιών, η υποστήριξη μεταναστών, προσφύγων, ηλικιωμένων, ατόμων με αναπηρία και άλλων κοινωνικά ευάλωτων ομάδων, καθώς και η προετοιμασία των πολιτών για την αντιμετώπιση κοινωνικών και περιβαλλοντικών προκλήσεων.

Οι εκπαιδευτικές προσεγγίσεις που αξιοποιούνται είναι συνήθως βιωματικές, διαλογικές και συνεργατικές. Οι συμμετέχοντες δεν λειτουργούν ως παθητικοί δέκτες πληροφοριών, αλλά ως ενεργά μέλη μιας μαθησιακής κοινότητας που ανταλλάσσει εμπειρίες, προβληματίζεται και συνδιαμορφώνει γνώση. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται χώροι ουσιαστικού διαλόγου γύρω από ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινή μας ζωή, όπως η κλιματική αλλαγή, η έμφυλη βία, οι σχέσεις στην οικογένεια και στην κοινότητα, η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η ενεργός πολιτειότητα, η συμπερίληψη και η κοινωνική συνοχή.

Παράλληλα, η Γενική Εκπαίδευση Ενηλίκων συμβάλλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που είναι απαραίτητες σε κάθε πτυχή της ζωής. Εκτός από τις ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες, καλλιεργεί οριζόντιες δεξιότητες όπως η επικοινωνία, η ενσυναίσθηση, η δημιουργικότητα, η συνεργασία, η κριτική σκέψη και η επίλυση προβλημάτων. Πρόκειται για δεξιότητες που δεν βοηθούν μόνο στην εργασία, αλλά και στη συμμετοχή στην κοινωνία, στις ανθρώπινες σχέσεις και στη διαχείριση των προκλήσεων της σύγχρονης ζωής.

Πώς θα ωφεληθούν οι πολίτες από το πρόγραμμα;

Οι πολίτες θα ωφεληθούν τόσο άμεσα όσο και έμμεσα. Άμεσα, μέσα από νέες δράσεις ενημέρωσης, συμβουλευτικής και ανάπτυξης δεξιοτήτων. Έμμεσα, μέσω της βελτίωσης του συνολικού οικοσυστήματος της Εκπαίδευσης Ενηλίκων στη χώρα. Στόχος μας είναι οι ευκαιρίες μάθησης να γίνουν πιο προσβάσιμες, πιο ποιοτικές και συνδεδεμένες με τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων και των τοπικών κοινωνιών.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που βλέπετε για τα επόμενα χρόνια σχετικά με την εκπαίδευση ενηλίκων;

Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να δημιουργηθεί μια πραγματική κουλτούρα διά βίου μάθησης. Χρειάζεται να περάσουμε από την αντίληψη ότι η εκπαίδευση τελειώνει με την αποφοίτηση από το εκπαιδευτικό σύστημα, στην αντίληψη ότι η μάθηση μάς συνοδεύει σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Παράλληλα, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι ευκαιρίες μάθησης θα φτάνουν σε όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας, μορφωτικού επιπέδου, τόπου κατοικίας ή κοινωνικής κατάστασης.