Θλίψη για το θάνατο της Μαρζάν Σατραπί, της ανυπότακτης Ιρανής δημιουργού του «Persepolis»

Η διάσημη Γαλλο-Ιρανή συγγραφέας, εικαστική καλλιτέχνιδα & σκηνοθέτις Μαρζάν Σατραπί πέθανε την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026 σε ηλικία 56 ετών, όπως μετέδωσαν γαλλικά ΜΜΕ, επικαλούμενα δήλωση του οικογενειακού της περιβάλλοντος στο Γαλλικό Πρακτορείο (AFP).

Σύμφωνα με τη δήλωση αυτή, η Σατραπί «πέθανε από θλίψη λίγο περισσότερο από ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Ματιάς Ρίπα, του συζύγου της και έρωτα της ζωής της». Ο παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος Ματιάς Ρίπα πέθανε στις 8 Απριλίου 2025.

Το 2020, με αφορμή εικαστική έκθεσή της, είχε δηλώσει στην εφημερίδα Figaro: «Καθήκον μου είναι να πουλάω ομορφιά. Δεν πρόκειται να αλλάξω τον κόσμο με αυτό, αλλά ίσως να αλλάξω τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο».

Η Σατραπί ήταν γεννημένη στις 22 Νοεμβρίου 1969, στην περιοχή Ραστ, στο Ιράν.

Όπως έγραψε το flix.gr, η Σατραπί μεγάλωσε κυρίως στην Τεχεράνη σε μια οικογένεια με έντονη πολιτική και κοινωνική συνείδηση. Τα παιδικά της χρόνια συνέπεσαν με μία από τις πιο ταραχώδεις περιόδους της σύγχρονης ιρανικής ιστορίας: την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, την εγκαθίδρυση του θεοκρατικού καθεστώτος και αργότερα τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ. Οι εμπειρίες αυτές θα καθόριζαν ολόκληρο το καλλιτεχνικό της έργο. Σε ηλικία 14 ετών οι γονείς της την έστειλαν στη Βιέννη για να συνεχίσει τις σπουδές της μακριά από το ολοένα πιο ασφυκτικό πολιτικό κλίμα της πατρίδας της. Αργότερα εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Γαλλία, όπου και ξεκίνησε την καλλιτεχνική της διαδρομή.

Αρχικά έγινε γνωστή ως δημιουργός κόμικς. Το 2000 κυκλοφόρησε το πρώτο μέρος του «Persepolis», ενός αυτοβιογραφικού έργου που αφηγούνταν την παιδική της ηλικία στο Ιράν και την ενηλικίωσή της στην Ευρώπη. Με το χαρακτηριστικό ασπρόμαυρο σχέδιό της και μια αφήγηση γεμάτη χιούμορ, συγκίνηση και πολιτική οξυδέρκεια, η Σατραπί κατάφερε να μιλήσει για ζητήματα όπως η καταπίεση, η εξορία, η ταυτότητα και η ελευθερία. Το έργο μεταφράστηκε σε δεκάδες γλώσσες και θεωρείται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα graphic novels του 21ου αιώνα.

Το 2007 μετέφερε το «Persepolis» στη μεγάλη οθόνη, συνυπογράφοντας τη σκηνοθεσία με τον Βενσάν Παρονό. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Διεθνές Φεστιβάλ Καννών και αποτέλεσε μία από τις μεγάλες αποκαλύψεις εκείνης της χρονιάς. Το κοινό και οι κριτικοί εντυπωσιάστηκαν από τον τρόπο με τον οποίο ένα animation μπορούσε να συνδυάζει πολιτική μαρτυρία, προσωπική εξομολόγηση και καλλιτεχνική τόλμη. Το φιλμ τιμήθηκε με το Βραβείο της Επιτροπής στις Κάννες, ενώ αργότερα έφτασε μέχρι τα βραβεία Όσκαρ, εξασφαλίζοντας υποψηφιότητα στην κατηγορία Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων.

Η επιτυχία του «Persepolis» που είχε προβληθεί με επιτυχία και στη χώρα μας, δεν ήταν απλώς μια προσωπική δικαίωση, αλλά και μια νίκη για το ανεξάρτητο animation, έγραψε το flix.gr. Αντί να επαναπαυθεί στην επιτυχία, συνέχισε να αναζητά νέες δημιουργικές προκλήσεις. Το 2011 παρουσίασε το φιλμ «Κοτόπουλο με Δαμάσκηνα», βασισμένο σε δικό της graphic novel, μια ονειρική ιστορία γεμάτη μελαγχολία, μουσική και φαντασία. Η ταινία επιβεβαίωσε ότι το ενδιαφέρον της δεν περιοριζόταν στις αυτοβιογραφικές αφηγήσεις αλλά επεκτεινόταν σε πιο λυρικές και συμβολικές ιστορίες.

Αξίζει να θυμίσουμε πως το «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα» που ήταν Γαλλικής παραγωγής ταινία σε σκηνοθεσία των Μαρζάν Σατραπί και Βενσάν Παρονό, με τους Ισαμπέλα Ροσελίνι, Ματιέ Αμαλρίκ, Κιάρα Μαστρογιάννι, είχε προβληθεί στην Πάτρα την Δευτέρα 26 Μαρτίου 2012 στη Βέσο Μάρε από την Κινηματογραφική Λέσχη.

Όπως έγραψε το bookpress.gr, πρόσφατα κυκλοφόρησε υπό τη διεύθυνσή της το συλλογικό graphic novel με τον τίτλο "Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία" (μετάφραση Στεφανία Γεωργάκη, εκδόσεις Επόμενος Σταθμός), ένα έργο στο οποίο συγκεντρώθηκαν κείμενα για την πολιτική κατάσταση του Ιράν και σκίτσα καλλιτεχνών με ακτιβιστική δράση.

Το 2024 η Σατραπί τιμήθηκε με το Βραβείο Πριγκίπισσα των Αστουριών για την προσφορά της στον πολιτισμό και τον δημόσιο διάλογο, μια διάκριση που αναγνώρισε όχι μόνο την καλλιτεχνική της αξία αλλά και τον κοινωνικό της ρόλο.

Πέρυσι, αρνήθηκε το γαλλικό παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής (Légion d’Honneur), επικαλούμενη την «υποκρισία» της Γαλλίας στη διαχείριση των σχέσεών της με το Ιράν, καθώς και τις γαλλικές πολιτικές για τις βίζες που, όπως υποστήριξε, εμποδίζουν αντιφρονούντες να φύγουν από το Ιράν για τη Γαλλία.