Μαρία Κωνστάντογλου στο Travel West Forum 2026: «Ο ρόλος των δεδομένων στην διακυβέρνηση του τουρισμού»

«Ο ρόλος των δεδομένων στην διακυβέρνηση του τουρισμού. Προς ένα μοντέλο βιώσιμου ανθεκτικού παράκτιου τουρισμού στην Ελλάδα και στις χώρες της Μεσογείου» ήταν το αντικείμενο της ομιλίας της Επίκουρης Καθηγήτριας του Τμήματος Διοίκησης Τουρισμού Πανεπιστημίου Πατρών Μαρίας Κωνστάντογλου στο Travel West Forum 2026

Η κα Κωνστάντογλου συμμετείχε στην θεματική ενότητα: Smart tourism: ΑΙ και τουρισμός- Ο ψηφιακός μετασχηματισμός στον τριτογενή τομέα και βιώσιμες υποδομές -Η νέα εμπειρία ταξιδιού

Η ομιλία της κας Κωνστάντογλου

Πιστεύω πραγματικά ότι δεν υπάρχει σημαντικότερο πράγμα σε έναν τόπο από το να μπορούν οι δρώντες στον ίδιο τον τόπο, να συνομιλούν μεταξύ τους σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Σήμερα, λοιπόν, έρχομαι να σας μιλήσω για τα δεδομένα. Αυτά που θα σας πω είναι περίπου και εν συντομία οι κατευθύνσεις τόσο του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού όσο και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΟΟΣΑ. Αυτό, λοιπόν, που ξέρουμε σήμερα είναι ότι ο τουρισμός βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο μετάβασης. Από τη μια μεριά έχουμε, λοιπόν, τον τουρισμό σε μετάβαση να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αναπτυξιακούς πυλώνες της οικονομίας, τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και σε ευρωπαϊκό και σε μεσογειακό και σε ελληνικό. Στην προηγούμενη συνεδρία, μάλιστα, άκουσα τον κύριο Φάκαλο να λέει ότι ξέρουμε ότι μας παράγει 1,9 τρις δολάρια τον χρόνο. Αυτό πρέπει να σας πω τι σημαίνει, αν κάνετε τον λογαριασμό, περίπου 5,2 δις την ημέρα. Είναι ένα τεράστιο ποσό πραγματικά. Όμως, αυτή τη στιγμή έχουμε να αντιμετωπίσουμε πολλά θέματα, όπως είναι η κλιματική κρίση, η πίεση στους φυσικούς πόρους, η υπερσυγκέντρωση των τουριστών, οι αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες, οι οποίες καθιστούν εμφανές ότι το παραδοσιακό μοντέλο ανάπτυξης του τουρισμού αυτή τη στιγμή δεν είναι πλέον επαρκές.

Ιδιαίτερα λοιπόν στις παράκτιες περιοχές, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές, οι πιέσεις αυτές είναι ακόμα πιο έντονες. Η εποχικότητα, η κατανάλωση του νερού, η υπερκατανάλωση ενέργειας, η επιβάρυνση υποδομών, η διάβρωση των ακτών, η αύξηση του κόστους ζωής για τις τοπικές κοινωνίες, αναδεικνύουν την ανάγκη μετάβασης σε ένα μοντέλο διακυβέρνησης του τουρισμού στα σύγχρονα πλέον δεδομένα. Τα τελευταία όμως χρόνια ο τουρισμός, πλέον των προηγούμενων στοιχείων, λειτουργεί και μέσα σε ένα περιβάλλον διαδοχικών αλλά και αλληλοσυνδεόμενων κρίσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Πανδημίες, ενεργειακή κλίση, κλιματική αλλαγή, ακραία καιρικά φαινόμενα, αβεβαιότητα στις διεθνείς μετακινήσεις, γεωπολιτικές συγκρούσεις και κρίσεις, αποδεικνύουν λοιπόν αυτά ότι ο τουρισμός είναι ιδιαίτερα ευάλωτος τομέας, είναι όμως ταυτόχρονα και την ίδια στιγμή ένας στρατηγικός τομέας.

 Αυτό λοιπόν σημαίνει ότι η ανθεκτικότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια θεωρητική έννοια πολιτικής, πρέπει να τη μετατρέψουμε σε επιχειρησιακή αναγκαιότητα. Οι προορισμοί που στη συνέχεια θα είναι ανθεκτικοί δεν θα είναι εκείνοι που έχουν τις περισσότερες υποδομές, προσέξτε το αυτό, θα είναι όμως εκείνοι οι οποίοι θα μπορούν να προβλέπουν, θα μπορούν να παρακολουθούν, θα μπορούν να προσαρμόζονται και θα μπορούν να παίρνουν αποφάσεις βασισμένες σε πραγματικά δεδομένα, τα οποία θα λαμβάνονται σε πραγματικό χρόνο. Και εδώ βεβαίως έρχεται η υπηρεσία της τεχνητής νοημοσύνης και όλων των άλλων πραγμάτων. Άρα λοιπόν εδώ έχουμε τον κρίσιμο ρόλο των δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης, των τουριστικών παρατηρητηρίων, των οργανισμών διαχείρισης προορισμού, που για αυτούς τόσα πολλά έχουν πει όλοι οι Διεθνείς Επίτροποι και βεβαίως τώρα τελευταία είναι και θεσμικό στοιχείο αυτής της χώρας.

Άρα το κρίσιμο ερώτημα τώρα δεν μπορεί να είναι πια πόσους τουρίστες θα έχουμε, πόσες διανυκτερεύσεις έχουμε αλλά ποια είναι η πραγματική φέρουσα ικανότητα ενός τόπου, ενός μικρού συγκεκριμένου τόπου, ποιό είναι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ποιό είναι το κοινωνικό αποτύπωμα του τουρισμού στον τόπο, ποια δεδομένα χρειαζόμαστε, πώς θα τα βρούμε, πώς θα τα σχεδιάσουμε, πώς θα τα συσχετίσουμε, πώς θα βγάλουμε βιώσιμες πολιτικές μέσα από αυτά και πως είναι η πραγματική φέρουσα ικανότητα ενός τόπου, μικρού συγκεκριμένου ποιο είναι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, από ποιο είναι το κοινωνικό αποτύπωμα του τουρισμού αυτά και πώς η στον τεχνητή τόπο, νοημοσύνη και ο ψηφιακός μετασχηματισμός μπορούν να υποστηρίξουν βεβαίως αυτή τη μετάβαση. Έτσι λοιπόν, δεν συζητάμε ούτε για αφίξεις ούτε για διανυκτέρευσης και δεν συζητάμε για τουριστικά έσοδα. Αυτοί οι δείκτες, ωστόσο, δεν επαρκούν, λοιπόν, δεν μπορούν να αποτυπώσουν μια σύνθετη πραγματικότητα, όπως σήμερα δημιουργείται.

Σήμερα, λοιπόν, έχουμε δεδομένα που παράγονται σε έναν προορισμό, τα οποία προέρχονται από τα POS και τις ηλεκτρονικές συναλλαγές, και μπορούμε να τα μαζέψουμε και μπορούμε να τα διαβάσουμε και μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε, από mobile location data που παρέχουμε όλοι μας, αυτή τη στιγμή και πάντα σε κάθε στιγμή της καθημερινότητάς μας, μέσα από τα social media, μέσα από online reviews, μέσα από κρατήσεις και πλατφόρμες κρατήσεων, από online travel agents, όπως είπατε και εσείς, από αισθητήρες και IoT υποδομές. δεδομένα μετακινήσεων από αεροδρόμια, λιμάνια, μαρίνες, δεδομένα κατανάλωσης νερού, ενέργειας, περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά κάθε μικρού προορισμού, όπως για παράδειγμα το διοξείδιο του άνθρακα που υπάρχει εκεί, τα αζωτοφωσφορικά που υπάρχουν στο νερό, που υπάρχουν στο υπέδαφος, δορυφορικές εικόνες, γεωχωρικές εφαρμογές. Αυτό, λοιπόν, σημαίνει ότι ο σύγχρονος τουριστικός προορισμός θα πρέπει να λειτουργήσει ένα έξυπνο οικοσύστημα, όπου οι αποφάσεις δεν θα λαμβάνονται εκ των υστέρων, αλλά θα είναι δυναμικές και θα λαμβάνονται σε πραγματικό χρόνο. Η διεθνής εμπειρία, λοιπόν, δείχνει ότι η μετάβαση προς ένα βιώσιμο και ανθεκτικό μοντέλο τουρισμού δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς οργανωμένους μηχανισμούς συλλογής επεξεργασίας και αξιοποίησης δεδομένων. Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδεικνύεται και η κρίσιμη σημασία των τουριστικών παρατηρητηρίων και των οργανισμών διαχείρισης προορισμού, που πρέπει να συσταθούν σε κάθε μικρό προορισμό. Αυτοί οι δύο, λοιπόν, δεν είναι μηχανισμοί στατιστικής καταγραφής, αλλά υποδομές διακυβέρνησης.
Ο ρόλος τους είναι να μετατρέπουν δεδομένα που είναι κατακερματισμένα και θεωρητικά διαφορετικά σε επιχειρησιακή γνώση ικανή να υποστηρίξει αποφάσεις, να υποστηρίξει το στρατηγικό σχεδιασμό, τη διαχείριση του προορισμού, την πρόβλεψη των πιέσεων, την πρόβλεψη των τάσεων, την παρακολούθηση της βιωσιμότητας, την επίτευξη της επιθυμητής ανθεκτικότητας ενός προορισμού στις αλλαγές και στις κρίσεις και βεβαίως τη λήψη τεκμηριωμένων πολιτικών και αποφάσεων και όχι αποφάσεων γιατί εμείς πιστεύουμε ή κάποιος μας είπε.

Η ανάγκη λοιπόν αυτή είναι ιδιαίτερα ειδικά στις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές και σε περιοχές σαν τη δική μας την Δυτική Πελοπόννησο, όπου οι πιέσεις του τουρισμού είναι συνήθως χωρικά συγκεντρωμένες και χρονικά ασύμμετρες. Κερδίζουμε, όπως είπα και στην αρχή της ομιλίας μου, από τον τουρισμό, όμως όπως όλοι καταλάβατε από αυτή τη συζήτηση, δεν κερδίζουμε όλοι το ίδιο, δεν αναπτύσσεται ο τουρισμός το ίδιο σε όλες τις περιοχές, η μεταβλητότητά του δεν είναι η ίδια παντού. Αυτό, λοιπόν, είναι ένα θέμα το οποίο δεν μπορούμε να το δούμε διαφορετικά εκτός κι αν έχουμε πραγματικά δεδομένα.

Άρα, λοιπόν, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατευθύνονται πλέον προς ένα μοντέλο διακυβέρνησης που θα είναι data-driven, και αυτό σημαίνει ότι τα δεδομένα θα πρέπει να λειτουργούν σε ένα τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο. Μιλάμε λοιπόν ουσιαστικά για ένα μοντέλο πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Όλα τα σύγχρονα πλαίσια συγκλίνουν προς αυτή τη λογική. Παρόλα αυτά, αυτά που θέλω να πω κλείνοντας είναι ότι θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε τον τουρισμό σαν ένα κοινωνικό, οικονομικό, περιβαλλοντικό, ψηφιακό οικοσύστημα και θα πρέπει να περάσουμε από τη λογική της ποσοτικής μεγέθυνσης στη λογική της ανθεκτικότητας, της ποιότητας και της τεκμηριωμένης διακυβέρνησης.