Ο λόγος για τη νέα αγγλική έκδοση των Απάντων του Αριστοτέλη, με τίτλο «Aristotle: Complete Works» των C.D.C. Reeve και Παύλου Κόντου
Δέκα χρόνια συστηματικής εργασίας, μια συνεργασία αγαστή, πολλοί συνεργάτες και πολλή περισσότερη γνώση, σε μια μνημειώδη πολυσέλιδη έκδοση που απευθύνεται και ήδη βρίσκεται ή θα βρεθεί, στις βιβλιοθήκες πανεπιστημίων ανά τον κόσμο, στα χέρια μελετητών και ιδιωτικές βιβλιοθήκες. Ένα φιλόδοξο και απαιτητικό εγχείρημα στο οποίο η συμβολή του Πανεπιστημίου Πατρών ήταν καθοριστική.
Ο λόγος για τη νέα αγγλική έκδοση των Απάντων του Αριστοτέλη, με τίτλο «Aristotle: Complete Works» των C.D.C. Reeve και Παύλου Κόντου, που κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Hackett το 2025.
Ο Παύλος Κόντος, καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών, ένας εκ των επιμελητών του βιβλίου, μιλά στο thebest για τη μνημειώδη δίτομη έκδοση 2.700 σελίδων, η οποία έρχεται να αντικαταστήσει την προηγούμενη κλασική έκδοση της Οξφόρδης, που χρησιμοποιούνταν διεθνώς από τη δεκαετία του 1950.
Τι περιλαμβάνει η καινούργια έκδοση και τι νέο κομίζει
Η δίτομη έκδοση εξηγεί ο Παύλος Κόντος μιλώντας στο thebest περιλαμβάνει τη μετάφραση στα αγγλικά όλων των σωζόμενων έργων του Αριστοτέλη. «Κάτι παρόμοιο είχε γίνει τη δεκαετία του ΄50, στη βάση όμως μεταφράσεων που είχαν ήδη δημιουργηθεί πριν. Η διαφορά στη δική μας έκδοση, πέραν του ότι αποτελεί χρονικά την τελευταία, είναι ότι τα πρωτότυπα αριστοτελικά κείμενα από τότε μέχρι σήμερα έχουν αλλάξει, γιατί έχουν υπάρξει πολλές καινούργιες κριτικές εκδόσεις, άλλες φορές με ελάχιστες, άλλες με πολύ σημαντικές διαφορές, σε σχέση με το κείμενο που θεωρούσαμε αριστοτελικό πριν από 50 ή 100 χρόνια. Το δεύτερο είναι ότι η μετάφραση χρησιμοποιεί σύγχρονα αγγλικά, καθώς η αγγλική γλώσσα έχει υποστεί τεράστιες αλλαγές τις τελευταίες δεκαετίες. Και το τρίτο και μοναδικό χαρακτηριστικό, που δεν έχει υπάρξει ξανά σε καμία αντίστοιχη έκδοση, σε καμία γλώσσα, είναι η εσωτερική αλληλουχία των μεταφράσεων. Δηλαδή μόνο σε αυτή όλοι οι μεταφραστές όλων των επιμέρους βιβλίων του Αριστοτέλη μεταφράζουν τους ίδιους αριστοτελικούς όρους με τις ίδιες αγγλικές λέξεις. Άρα, είναι τρόπον τινά σαν να είναι όλο το αριστοτελικό έργο μεταφρασμένο από έναν άνθρωπο».
Ο Παύλος Κόντος είναι μαζί με τον μελετητή της αρχαίας φιλοσοφίας C.D.C. Reeve από το University of North Carolina at Chapel Hill, επιμελητής της έκδοσης και αυτό απαίτησε μια πολύ προσεκτική και ιδιαιτέρως λεπτομερή δουλειά από την πλευρά του, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος δεν είναι ο μεταφραστής κάποιου εκ των συμπεριλαμβανομένων κειμένων. Η αντιπαραβολή του αρχαίου κειμένου με τη μετάφραση στα αγγλικά «θέλει πάρα πολύ χρόνο γιατί δεν πρέπει να σου ξεφύγει το παραμικρό. Ο μεταφραστής βασίζεται σε σένα να βρεις εσύ την όποια μικρή αστοχία. Το έλεγα και στην εκδήλωση που έγινε για την παρουσίαση της έκδοσης στο Μουσείο της Ακρόπολης και κάποιοι δεν με πίστευαν. Τελικά, ενώ διάβασα όλες τις μεταφράσεις , όλο το αριστοτελικό έργο, πάνω από μια φορά, δεν έμαθα κάτι. Δεν πρόσεχα τη μεγάλη εικόνα, πρόσεχα την πολύ μικρή λεπτομέρεια. To κόμμα, τη λέξη, τη σειρά, την κλίση, το άρθρο».
Για το έργο αυτό εργάστηκαν διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί από την Ευρώπη και την Αμερική, είτε ως μεταφραστές είτε ως επιστημονικοί αναγνώστες, ενώ καθηγητές του Πανεπιστημίου Πατρών συμμετείχαν ως επιστημονικοί αναγνώστες σε επιμέρους έργα του Αριστοτέλη.
Η επίκαιρη αριστοτελική σκέψη και ο επιδραστικός Αριστοτέλης
Στο ερώτημα πόσο επίκαιρη και σε ποιο τομέα είναι σήμερα η αριστοτελική σκέψη ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών αναδεικνύει τη μεγάλη επιδραστικότητα του Αριστοτέλη στη διαμόρφωση της σύγχρονης φιλοσοφικής σκέψης
«Η αριστοτελική σκέψη είναι παντού. Ας ξεκινήσουμε από τα πιο hot θέματα. Όποιος κάνει σήμερα στη φιλοσοφία, Ηθική, Πολιτική, Ρητορική, Θεωρία Συναισθημάτων, Μεταφυσική, όλοι αυτοί χωρίς να είναι αριστοτελιστές, χωρίς να γράφουν για αρχαία Ελληνική φιλοσοφία, ενώ δηλαδή κάνουν σύγχρονη πολιτική ή ηθική φιλοσοφία, όλοι αναπόφευκτα λαμβάνουν υπόψιν τους τον Αριστοτέλη. Ακόμα κι αν θέλουν να αντιπαρατεθούν μαζί του. Είναι αδύνατον να γράψεις οτιδήποτε χωρίς να δείξεις ότι έχεις λάβει υπόψιν σου την αριστοτελική σκέψη. Σήμερα, μπορούμε να πούμε χωρίς ενδοιασμό ότι ο Αριστοτέλης είναι ο πιο επιδραστικός φιλόσοφος της ιστορίας της φιλοσοφίας».
Πόσο γνωρίζουν οι Έλληνες τον Αριστοτέλη;
«Λυπάμαι που το λέω, αλλά το σχολικό βιβλίο του Λυκείου για τους μαθητές της θεωρητικής κατεύθυνσης περιλαμβάνει μεν αριστοτελικά κείμενα, τα κακοποιεί δε. Η επιλογή των αριστοτελικών κειμένων, η μετάφραση και ο σχολιασμός τους στο σχολικό βιβλίο είναι επιστημονικά απαράδεκτος. Υπάρχουν λάθη στη μετάφραση, λάθη τέτοια που ο Αριστοτέλης εμφανίζεται να λέει κουταμάρες, με αποτέλεσμα, τα παιδιά, πρώτον, εύλογα να μην καταλαβαίνουν και δεύτερον, να τους φαίνεται αστείος. Στην προσπάθειά τους οι φροντιστές, οι καθηγητές που τα προετοιμάζουν για τις πανελλήνιες, να του βγάλουν ένα νόημα εκεί που δεν βγαίνει από τη μετάφραση, τα μπερδεύουν τα πράγματα, τα συνθέτουν με έναν περίεργο τρόπο που η αριστοτελική φιλοσοφία μετατρέπεται σε έκθεση ιδεών και δεν έχει και ενδιαφέρον για τον μαθητή. Δημιουργείται ένας αποκρουστικός Αριστοτέλης που τον διαβάζουμε απλώς επειδή πρέπει να δώσουμε πανελλήνιες. Αλλά είναι κρίμα αν κυκλοφορεί ακόμα αυτό το βιβλίο στο σχολείο και δεν κάνω λάθος».
Η ευδαιμονία κατά Αριστοτέλη στο σήμερα και κατά πόσο (δεν) πάμε προς τα εκεί
«Η ευδαιμονία πάνω κάτω αποδίδεται με τη σημερινή λέξη «ευτυχία». Το λέει κάπου ο Αριστοτέλης στην αρχή των Ηθικών Νικομαχείων , όλοι οι άνθρωποι ενδιαφέρονται και προσπαθούν να αποκτήσουν ευδαιμονία. Αυτό ισχύει και σήμερα. Εμείς σήμερα την ευδαιμονία την ψυχολογικοποιούμε. Θεωρούμε ότι είναι συναίσθημα. Για τον Αριστοτέλη δεν είναι έτσι. Για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία είναι το να κάνεις με τον καλύτερο δυνατό τρόπο μια ανθρώπινη δραστηριότητα που έχει μέσα της μεγάλη αξία. Δεν πάμε προς τα εκεί και για αυτό και οι άνθρωποι δεν είναι ευτυχισμένοι. Σήμερα, ζούμε σε δύσκολους καιρούς με τεράστιο άγχος, με ένα κυνήγι στόχων, οι οποίοι ποτέ δεν είναι επαρκείς. Ο Αριστοτέλης εξηγούσε ότι η ευδαιμονία εμπεριέχει ένα στοιχείο ολοκλήρωσης. Μια τελειότητα. Αν με το που επιτυγχάνεις τους στόχους υπάρχει πάντα ένας επόμενος στόχος, αυτή η συνεχής αλλαγή στόχων δεν μπορεί να συνιστά ευδαιμονία, αριστοτελικά μιλώντας, γιατί σημαίνει ότι κανένας στόχος δεν είναι από μόνος του επαρκής να δώσει νόημα στη ζωή μας».
Ποια φράση του Αριστοτέλη σας εκφράζει καλύτερα;
«Υπάρχει μια πολύ ωραία φράση για τη φιλία, για τους φίλους, που λέει: «πόσο μου αρέσει η αίσθηση ότι υπάρχεις». Η «αίσθηση» εδώ σημαίνει: να βλέπω τον φίλο μου να πραγματοποιεί όμορφα, αγαθά πράγματα και είναι τόσο όμορφη αυτή η αίσθηση, λέει, που πια δεν έχει σημασία αν τα κάνω εγώ ή αυτός. Σκεφτείτε λοιπόν τι ωραία θα ήταν να υπάρχουν ανθρώπινες κοινότητες φίλων, ομάδες ανθρώπων, που μοιράζονται μια τόσο κοινή αίσθηση για το τι είναι όμορφο και αγαθό».
Η πρώτη έκδοση του δίτομου έργου, που συμβάλει στη διεθνοποίηση αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας αλλά και του Πανεπιστημίου Πατρών έχει ήδη εξαντληθεί.
«Ήταν ένα ταξίδι που χάρηκα πάρα πολύ γιατί ήταν άψογη η συνεργασία με τον έτερο επιμελητή C.D.C. Reeve, ο οποίος ήταν επιστήθιος φίλος πολύ πριν ξεκινήσει η έκδοση κι αυτή η φιλία έγινε πιο έντονη αυτά τα δέκα χρόνια. Πηγαίναμε βήμα βήμα με τον ίδιο ρυθμό. Τώρα απολαμβάνουμε να το βλέπουμε στις βιβλιοθήκες του κόσμου». Και καταλήγει:
«Ο προσδωκόμενος χρόνος ζωής του έργου είναι πάνω από μια γενιά. Δηλαδή αυτό το βιβλίο αποκλείεται να μην είναι στην επικαιρότητα για τα επόμενα 50 χρόνια, γιατί αποκλείεται μέσα στα επόμενα 50 χρόνια να το ξανακάνει κάποιος».
Ακολουθήστε το thebest.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο thebest.gr
