Πέτρος Παπαπετρόπουλος στο Travel West Forum 2026: Τουρισμός, μια επινοητική δραστηριότητα για μια επινοητική περιφέρεια

"Τουρισμός, μια επινοητική δραστηριότητα για μια επινοητική περιφέρεια. Ανταγωνισμός και συνέργεια παραγωγικών δραστηριοτήτων" ήταν το θέμα που ανέπτυξε στο Travel West Forum 2026 ο Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Διοίκησης Τουρισμού του Πανεπιστημίου Πατρών Πέτρος Παπαπετρόπουλος.

Ο κ. Παπαπετρόπουλος μίλησε στη θεματική ενότητα "Δυτική Ελλάδα 2040- Το μέλλον του τουρισμού στη Δυτική Ελλάδα - Η θέση της στον παγκόσμιο χάρτη- Στρατηγικές βιώσιμης ανάπτυξης"

Η ομιλία του κου Παπαπετρόπουλου

Η επινοητικότητα αποτελεί ένα διαρκές ζητούμενο τόσο για τις κοινωνίες όσο και για τις επιχειρήσεις, αλλά και για τη διοικητική οργάνωση της κοινωνίας. Γι’ αυτό ακριβώς θα ήθελα να τη δούμε σε συνάρτηση με τον τουρισμό ως επινοητική δραστηριότητα, αλλά και με τις περιφερειακές απαιτήσεις, δηλαδή τις απαιτήσεις που προκύπτουν από την περιφερειακή οργάνωση της παραγωγικής δραστηριότητας στο σύνολό της και από τον συντονιστικό ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η Περιφέρεια.

Ο τουρισμός είναι ένα δυναμικό σύστημα σχέσεων. Αν τον δούμε ως τον χώρο που υποδέχεται τον τουρίστα, θα διαπιστώσουμε ότι συντίθεται, σε γενικές γραμμές, από τουριστικούς πόρους, τουριστικές υποδομές, ένα ευρύτερο οικοσύστημα και έναν τρόπο οργάνωσης της παραγωγής και της κοινωνίας που υποδέχεται τον επισκέπτη.

Και δεν πρόκειται για έναν απλό επισκέπτη. Πρόκειται για έναν άνθρωπο με σαφή προορισμό, συγκεκριμένες προσδοκίες και ιδιαίτερο τρόπο κατανάλωσης. Εμείς τον υποδεχόμαστε με στόχο η προσφορά που κάνουμε σε σχέση με το τουριστικό προϊόν να είναι αποτελεσματική με τη βαθιά έννοια του όρου. Όχι αποτελεσματική μόνο από την πλευρά του εισοδήματος, αλλά συνολικά αποτελεσματική.

Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η περιφερειακή διάσταση, η οποία είναι οργανικά συνδεδεμένη με τον προορισμό και με αυτή την αποτελεσματική προσφορά που απευθύνεται πλέον στον παγκόσμιο οικονομικό χώρο, με πολύ πιο απαιτητικούς αλλά και πολύ πιο εύκολους όρους. Το τοπικό στοιχείο αναδεικνύεται πλέον σε ουσιαστικό πρωταγωνιστή της παγκόσμιας σκηνής, ευνοημένο από τις νέες τεχνολογίες και την πληροφορία.

Ο χώρος από τον οποίο προέρχεται ο τουρίστας υποδέχεται ουσιαστικά αυτό που εμείς ονομάζουμε “αποτελεσματική προσφορά”. Ωστόσο, αυτή η προσφορά αρχικά υπάρχει σε φαντασιακό επίπεδο. Ο επισκέπτης έχει ήδη σχηματίσει στη συνείδησή του μια εικόνα, μια προσδοκία γι’ αυτό που πρόκειται να συναντήσει.

Αυτή η φαντασιακή συγκρότηση είναι το αφήγημα, η υπόσχεση που προτείνουμε σε σχέση με τα ζητούμενα της δραστηριότητάς μας. Και όλο αυτό λειτουργεί μέσα από ροές: χρηματικές ροές, ροές ανθρώπων και όλες τις αλληλεπιδράσεις που τις συνοδεύουν.

Ο τουρισμός λειτουργεί, ουσιαστικά, πάνω σε μια “διπλή έλικα” επινοητικότητας. Από τη μία πλευρά, ανιχνεύει την επιθυμία του καταναλωτή και αποκρίνεται δημιουργικά σε αυτήν. Από την άλλη, προτείνει ο ίδιος νέα εμπειρία και δημιουργεί προσδοκία στον καταναλωτή.

Αυτό το διαλεκτικό σχήμα ανάμεσα στην ανίχνευση της επιθυμίας και στη δημιουργία της προσδοκίας είναι που συγκροτεί την επινοητικότητα της τουριστικής παραγωγής.

Παράλληλα, ο τουριστικός τομέας διαχειρίζεται πόρους. Δεν λειτουργεί στο κενό. Διαχειρίζεται πόρους προς αξιοποίηση και, πολλές φορές, τους επαναδιατυπώνει. Αυτή η επαναδιατύπωση αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της επινοητικότητας του τουρισμού, καθώς ο τουριστικός τομέας συνδιαμορφώνει το προϊόν μαζί με τον καταναλωτή.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία δημιουργούνται νέες παραγωγικές συναρθρώσεις, πολύ πιο ζωντανές από εκείνες άλλων τομέων. Αυτό, βέβαια, δημιουργεί και προβλήματα, γιατί ενώ βασικός στόχος είναι η αποτελεσματικότητα, ο τουρισμός λειτουργεί υπό την πίεση της σπανιότητας των πόρων, οι οποίοι συχνά είναι κοινοί για ολόκληρο το οικονομικό σύστημα.

Την ίδια στιγμή, όμως, η επινοητικότητα δίνει τη δυνατότητα ανάδειξης νέων δικτύων αξίας και αξιοποίησης των πόρων, είτε πρόκειται για ήδη υπάρχοντες πόρους είτε για νέους που ανακαλύπτονται μέσα από το ίδιο το τουριστικό προϊόν.

Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε παραδείγματα ανταγωνισμού στη χρήση πόρων, όπως η εργασία. Η αυξημένη ζήτηση από την πλευρά του τουρισμού μπορεί να επηρεάσει τις τιμές εργασίας και να οδηγήσει σε μεταβολές στην παραγωγή. Το ίδιο ισχύει και για το έδαφος, κάτι που βλέπουμε έντονα σήμερα, ειδικά σε περιοχές όπου η τουριστική δραστηριότητα δημιουργεί μεγάλες πιέσεις.

Ωστόσο, ο τουρισμός μπορεί να δημιουργήσει και πολύ σημαντικές συνέργειες, με δυναμικό αντίκτυπο στις κοινωνίες, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ισχυροί δεσμοί με τις υπόλοιπες παραγωγικές δραστηριότητες. Αυτό είναι πάντοτε ζητούμενο, αν και ποτέ δεν επιτυγχάνεται πλήρως.

Η Περιφέρεια, λοιπόν, μέσα σε αυτό το πλαίσιο επινοητικότητας, αποτελεί και η ίδια κρίσιμο επινοητικό παράγοντα. Είναι μια αξιόπιστη εναλλακτική απέναντι στις κεντρικές δομές εξουσίας και λειτουργεί ως οργανικό μέρος του κοινωνικοοικονομικού συστήματος της τουριστικής παραγωγής.

Βρίσκεται μέσα στον πυρήνα της ενδογενούς ανάπτυξης και καλείται να αναδείξει αυτή την ενδογενή της ικανότητα. Μπορεί να δημιουργήσει νέες προοπτικές, να διαχειριστεί επίμονες ενδοπεριφερειακές ασυμμετρίες, είτε ενισχύοντας θετικά παραδείγματα είτε κατανέμοντας πιο ισότιμα το περιφερειακό εισόδημα.

Έτσι δημιουργείται μια κρίσιμη μάζα αποτελεσματικότητας, αλλά και η δυνατότητα υπέρβασης του διλήμματος της διαφοροποίησης. Γιατί η διαφοροποίηση εμπεριέχει σοβαρό ρίσκο όταν καταλήγει να είναι απλή μίμηση.

Γι’ αυτό επανέρχομαι συνεχώς στον όρο “επινοητικότητα”. Η επινοητικότητα είναι ο κρίσιμος παράγοντας που τροφοδοτεί τη δυνατότητά μας να επιβιώνουμε στο μέλλον.

Και η επινοητική Περιφέρεια είναι εκείνη που παράγει θεσμικές δομές. Σε αυτό ακριβώς το σημείο έχουμε σήμερα ένα σοβαρό έλλειμμα. Ακούμε συχνά εντυπωσιακούς λόγους για τον τουρισμό, όμως η θεσμική αδυναμία της Περιφέρειας λειτουργεί ανασταλτικά.

Εάν η Περιφέρεια διαθέτει τους κατάλληλους όρους, τους πόρους και τις θεσμικές δυνατότητες, μπορεί να κινητοποιήσει αποτελεσματικότερα τους διαθέσιμους πόρους και να ενσωματώσει ουσιαστικά τις νέες τεχνολογίες.

Και γι’ αυτό επέλεξα συνειδητά τον όρο “επινοητική Περιφέρεια” και όχι “έξυπνη Περιφέρεια”. Η έξυπνη Περιφέρεια συνδέεται συχνά μόνο με την τεχνολογία. Όμως η τεχνολογία δεν μπορεί να αποκοπεί από τον θεσμικό και ολοκληρωμένο τρόπο με τον οποίο η Περιφέρεια εντάσσεται οργανικά στο παραγωγικό κύκλωμα.

Μόνο τότε η Περιφέρεια μπορεί να λειτουργήσει ως οργανικός μέτοχος μιας δυναμικής και πολύπλοκης δραστηριότητας και μόνο τότε μπορούμε να μιλάμε για ουσιαστικές και αναγκαίες επιδόσεις