Απόστολος Ραφαηλίδης στο Travel West Forum 2026: "30 χρόνια από σήμερα: γνώση και εκπαίδευση στον τουρισμό στην Ελλάδα"

Στον ελληνικό τουρισμό ως σύνολο, λιγότερο από 40% των στελεχών διοίκησης έχει εκπαίδευση επιπέδου ΙΕΚ και ανώτερη, ενώ σχεδόν ακόμα 50% έχει εκπαίδευση επιπέδου μεταδευτεροβάθμιας και κατώτερη. Από την κατάσταση αυτή, που δεν διαφέρει ιδιαίτερα από το τι συμβαίνει στον κλάδο του τουρισμού παγκοσμίως, προκύπτει ένα κενό «απορροφητικής ικανότητας». Δηλαδή, πολλές επιχειρήσεις στον τουρισμό δυσκολεύονται να ακολουθούν τις παγκόσμιες τάσεις ή να καινοτομούν είτε σε επίπεδο νέων προϊόντων ή υπηρεσιών, είτε σε επίπεδο οργάνωσης και διαχείρισης. Με άλλα λόγια, δυσκολεύονται να αλλάζουν και να εξελίσσονται.

Ταυτόχρονα, στη χώρα μας το 45% του εργασιακού δυναμικού έχει λάβει εκπαίδευση λυκείου και μεταδευτεροβάθμια, ενώ το 35% έχει λάβει πανεπιστημιακή και ανώτερη εκπαίδευση. Μάλιστα, τα νεότερα μέλη του εργασιακού δυναμικού έχουν σε μεγαλύτερο βαθμό τυπικά προσόντα επιπέδου 5 μέχρι και 8 (International Standard Classification of Education). Έτσι, δεν είναι ασυνήθιστο ένας π.χ. απόφοιτος πολιτικών επιστημών ή ένας οικονομολόγος να εργάζεται ως σερβιτόρος.

Μια άποψη είναι ότι για την κατάσταση αυτή φταίει αποκλειστικά το εκπαιδευτικό σύστημα, που παράγει πτυχία χωρίς αντίκρισμα. Άλλη άποψη όμως είναι το ότι η Ελληνική οικονομία στο σύνολό της, αλλά και ο κλάδος του τουρισμού ειδικότερα, υποφέρουν από έλλειψη ικανότητας να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας έντασης γνώσης, στις οποίες να μπορούν πράγματι να αποδώσουν οι πτυχιούχοι.

Όπως και να έχει, αυτά τα δεδομένα απέχουν πολύ από το ιδανικό, τόσο για τους απόφοιτους της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, όσο και για τους εργοδότες τους, για τη χώρα και, βεβαίως, για το εκπαιδευτικό σύστημα.

Τι θα μπορούσε να γίνει μεσο-μακροπρόθεσμα ώστε να ενισχυθεί η σύνδεση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το οποίο να λαμβάνει επίσης υπόψη τη συνεχιζόμενη υπογεννητικότητα που θα δημιουργεί διαρκώς μεγαλύτερα κενά στην αγορά εργασίας; Δεν θα αναφερθώ στη μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση, ούτε στη διαρκή αναπροσαρμογή των προγραμμάτων σπουδών των Πανεπιστημιακών Τμημάτων Διοίκησης Τουρισμού, καθώς είναι αυτονόητη υποχρέωση.

Σε επίπεδο Τμημάτων λοιπόν, προτείνω:

- Πρώτον, τη σταδιακή ενσωμάτωση της πρακτικής άσκησης στη διδασκαλία στην αίθουσα. Αναγνωρίζοντας τους σοβαρούς περιορισμούς της παθητικής μάθησης στην αίθουσα, τα Τμήματα μπορούν να επεκτείνουν τον θεσμό της πρακτικής άσκησης ενσωματώνοντας στοιχεία της σε επιμέρους εργαστηριακά μέρη μαθημάτων. Σε αυτά τα εργαστήρια οι φοιτητές θα συνεργάζονται απευθείας με ενεργά στελέχη τουρισμού, δουλεύοντας πάνω σε πραγματικές προκλήσεις και δοκιμάζοντας ενεργά τις προτάσεις τους, αναπτύσσοντας πρακτικές λύσεις και επιταχύνοντας τη μετάβασή τους από το σύστημα της εκπαίδευσης στην αγορά εργασίας.

- Δεύτερο, προτείνω την πιο εντατική εκπαίδευση σε συστήματα πληροφορικής και προσομοίωσης. Προκειμένου για την ετοιμασία των φοιτητών για την αυξανόμενα ψηφιακή φύση του τουρισμού, προτείνεται η πιο εντατική εκπαίδευσή τους σε συστήματα π.χ. Property Management και Global Distribution, με τη χρήση λογισμικού προσομοίωσης ώστε να κάνουν εικονική διαχείριση μονάδων φιλοξενίας ή ταξιδιωτικών πρακτορείων, για παράδειγμα. Αναγκαία κρίνεται η πιο εντατική εκπαίδευση και σε big data analytics, σε AI-driven εξατομίκευση υπηρεσιών και στο ψηφιακό μάρκετινγκ.

- Τρίτο, προτείνω τη σταδιακή ενσωμάτωση στην εκπαίδευση αντικειμένων σχετικών με τον «κυκλικό τουρισμό», δίνοντας έμφαση στην αποδοτική χρήση ενέργειας, στην προηγμένη διαχείριση αποβλήτων, στην προστασία της βιοποικιλότητας και στην αειφόρο διαχείριση εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ειδικά για να καλυφθεί το κενό στις ψηφιακές δεξιότητες, το οποίο απειλεί σοβαρά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις τουρισμού, τα Τμήματα μπορούν να αναπτύξουν περισσότερα και πιο ελκυστικά σύντομα προγράμματα δια βίου μάθησης. Ήδη το ΙΝΣΕΤΕ έχει προσδιορίσει 49 εργασιακούς ρόλους και 99 βασικές δεξιότητες για τους μελλοντικά εργαζόμενους στον τουρισμό, σημεία στα οποία μπορούν να εστιάσουν τα Τμήματα.

Σε επίπεδο Πανεπιστημίου Πατρών, η προσπάθεια διεθνοποίησης που έχει ξεκινήσει θα μπορούσε να επεκταθεί ώστε το ίδρυμά μας να γίνει ενεργός συμμέτοχος στην ειδικότερη παγκόσμια αγορά του εκπαιδευτικού τουρισμού. Στον εκπαιδευτικό τουρισμό, άτομα ταξιδεύουν έχοντας ως σαφή στόχο την απόκτηση γνώσεων, την ανάπτυξη δεξιοτήτων και τη συμμετοχή σε ακαδημαϊκές συνεργασίες, πάντοτε σχετικών με τον τουρισμό. Δεδομένων των συνθηκών στη χώρα, θα μπορούσαμε συγκριτικά εύκολα να προσελκύσουμε διεθνείς φοιτητές, εμπλέκοντάς τους όχι μόνο στην εκπαίδευση στον τουρισμό αλλά και στην πρακτική άσκηση, όπως αυτή περιεγράφηκε νωρίτερα και κερδίζοντας έτσι επιπλέον εργαζόμενους στον τουρισμό. Για να γίνει αυτό, θα χρειαστεί να αναπτυχθούν προπτυχιακά προγράμματα σπουδών στην αγγλική γλώσσα, ίσως σε συνεργασία και με ιδρύματα του εξωτερικού.

Βεβαίως, οι προτάσεις έχουν νόημα αν και εφόσον δεν αλλάξει κάτι δραστικά στον κλάδο του τουρισμού και εφόσον πληρούνται και προϋποθέσεις στις οποίες δεν προφταίνω να αναφερθώ.