Από τη Μυρτώ στις 17χρονες: η κοινωνία που επιλέγει τι αξίζει να "πονάει"- Η ηθική του αλγόριθου

Ο κόσμος είθισται να δείχνει μαζικά ενδιαφέρον για μια τραγική υπόθεση, από την αρχή της ανθρωπότητας. Και αυτό θα έλεγε κανείς ότι είναι απολύτως φυσιολογικό, καθώς είναι μέρος του dna του έλλογου ανθρώπινου είδους.

Ο τρόπος με τον οποίο ιεραρχεί την τραγικότητα ωστόσο, δεν είναι θέμα dna. Είναι θέμα πολιτισμού. Για αυτό και είναι αποκαλυπτικός του ήθους, του ύφους, των αντανακλαστικών και του βαθμού παρακμής μιας κοινωνίας.  

Αν το φέρουμε στο σήμερα και πιάσουμε το νήμα της επικαιρότητας, θα πούμε ότι αυτό που σοκάρει (για να χρησιμοποιήσουμε μια υπερκαταναλωμένη λέξη της εποχής που όσο χρησιμοποιείται, τόσο απογυμνώνεται από το νόημά της), είναι η τεράστια διαφορά στον τρόπο με τον οποίο ιεραρχούνται και αντιμετωπίζονται τα γεγονότα που μας συνταράζουν. Διαφορά που είναι πέρα από εκκωφαντική, αν εστιάσει κανείς στα social media, τα σύγχρονα καφενεία της χώρας και του πλανήτη, τα οποία πλέον «ζέχνουν» από την απελπισία της  αποπομπής κάθε ενσυναίσθησης για τον άνθρωπο και της προσκόλλησης σε κάθε είδους  «κλειδαρότρυπα» που γίνεται ακόμη πιο εθιστική όταν συνδέεται με τον θαυμαστό κόσμο της εικόνας ο οποίος τείνει πλέον να αντικαταστήσει την ίδια τη ζωή (αν δεν το έχει ήδη κάνει).

Υπάρχουν ιστορίες, (τελευταία θυμάμαι χαρακτηριστικά την υπόθεση της Μυρτούς στην Κεφαλλονιά) οι οποίες γίνονται hashtags, βίντεο, αναλύσεις, ατελείωτα stories και δημόσιες τοποθετήσεις, όχι για το αδιανόητο δράμα με το οποίο συνδέονται- εν προκειμένω με το θάνατο ενός 19χρονου κοριτσιού, και το μηχανισμό εμπλοκής του σε ένα κύκλωμα που όζει- αλλά για τις συνοδές κουβέντες (το δικαίωμα στην εικόνα, στο υαλουρνικό, στο μακιγιάζ, στη φίλη τρανς, στον ύποπτο 60χρονο, στη χρήση ουσιών, στην επιλογή της διάθεσης του σώματος, στις βιντεοκλήσεις, στην υποψία πορνείας κ.α).

Και υπάρχουν κι άλλες ειδήσεις που θα έπρεπε να μας συγκλονίζουν και χάνονται μέσα σε λίγες ώρες, άντε σε λίγες ημέρες. Σαν να μην αφορούν κανέναν πραγματικά. Σαν το δράμα που φέρουν στη δομή τους, να είναι μια κανονικότητα, με την οποία έχουμε πλέον συμβιβαστεί. Σαν να μην… κοιμάται στο διπλανό μας δωμάτιο τα βράδια.

Δύο κορίτσια, μόλις 17 χρόνων, έβαλαν χθες τέλος στη ζωή τους, ρίχνοντας μια δυνατή γροθιά στο στομάχι της κοινωνίας και η κοινότητα των social, το σύγχρονο βαρόμετρο της ψυχικής μας νοημοσύνης, μοιάζει να το αισθάνθηκε σαν ένα ενοχλητικό χτύπημα στον ώμο.

Δύο παιδιά στην εκκίνηση της ζωής τους, ένιωθαν εξαντλημένα ψυχολογικά, πιεσμένα, από τις Πανελλήνιες και την καθημερινότητα. Δυο παιδιά πήδηξαν από τον έκτο όροφο και για αυτά δεν  υπήρξαν χιλιάδες stories. Δεν υπήρξαν endless reposts. Δεν υπήρξαν αμέτρητα βίντεο ανθρώπων που «συγκλονίστηκαν». Δεν είδαμε μαζικές καταδίκες του συστήματος που τα οδήγησε στην άκρη της ταράτσας. Η ιστορία μπρος και πίσω από την είδηση δεν έδωσε τη δυνατότητα να την παρακολουθεί κανείς σαν θεατής μιας σειράς στο Netflix ή στην TV.

Γιατί μια υπόθεση που περιέχει μυστήριο ή ίντριγκα γίνεται εμμονή του διαδικτύου, ενώ ο θάνατος δύο παιδιών περνά σχεδόν αδιάφορα; Γιατί η κοινωνία δείχνει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το «θέαμα» παρά για την ψυχική κατάρρευση νέων ανθρώπων;

Γιατί η κατάθλιψη ενός νέου ανθρώπου δεν «πουλάει». Η ψυχική εξάντληση δεν τραβάει views. Η πίεση των Πανελληνίων θεωρείται σχεδόν φυσιολογική. «Όλοι πιέζονται», λένε. «Έτσι είναι η ζωή». Κι ας είναι οι Πανελλήνιες ένας ακραίος  μηχανισμός φόβου που έπρεπε να έχει καταργηθεί … χθες.

Γιατί έχουμε μάθει να αντιδρούμε μόνο σε ό,τι μας εξιτάρει. Οτιδήποτε προκαλεί σοκ, περιέργεια ή δράμα παίρνει χώρο. Η κατάθλιψη ενός εφήβου, αυτή που του κληρονομήσαμε,  θεωρείται θέμα «βαρύ», κάτι που ο κόσμος προσπερνά, γιατί αρνείται να κοιτάξει τον καθρέφτη μη δει την ασκήμια του. Ο κόσμος πλέον ζει στην εποχή των φίλτρων. Έχει αφήσει πίσω του ανεσπιτρεπτί την πραγματική του εικόνα. Και κάπως έτσι, έχει αρχίσει να βλέπει την παρακμή και τη σήψη της… Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ως τον Χρυσό αιώνα του Περικλή.

Η αυτοκτονία δύο μαθητριών μάς φέρνει αντιμέτωπους με μια πραγματικότητα: με παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε άγχος, πίεση και μοναξιά. Με μια κοινωνία που λέει συνεχώς στους νέους «πέτυχε», αλλά σχεδόν ποτέ δεν τους ρωτά αν είναι καλά.

Ίσως τελικά το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι οι νέοι άνθρωποι νιώθουν μόνοι. Είναι ότι πολλές φορές είναι πραγματικά μόνοι. Μέσα σε σχολεία γεμάτα παιδιά, μέσα σε σπίτια γεμάτα υποχρεώσεις, μέσα σε κοινωνικά δίκτυα γεμάτα «επικοινωνία

Και αν μια κοινωνία δεν μπορεί να σταθεί με προσοχή και ευαισθησία απέναντι στα παιδιά της τότε ίσως είναι πολύ πιο άδεια απ’ όσο θέλει να πιστεύει.