Συζητώντας με την συγγραφέα Έλενα Μαρούτσου για τη νέα της καίρια και πολυφωνική νουβέλα « Ο κήπος των φυγάδων» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ίκαρος»
«Και ύστερα βγήκαμε ωραία φωτογραφία»… Έχω καιρό να δω ψηφιακά άλμπουμ με φωτογραφίες από πενθήμερες εκδρομές. Αυτά τα αλησμόνητα στοπ-καρέ που κρύβουν τόση χαρά αλλά και μια μικρή λύπη για το πηγάδι της λήθης. Στη νέα της νουβέλα η Έλενα Μαρούτσου με αφορμή μια σχολική πενθήμερη εκδρομή στη Πομπηία δίνει φωνή σε πρόσωπα καμένα από τον πόθο και τον πόνο, παιδιά με ανέλπιστα ρεφλέξ ψυχραιμίας ακόμα και άψυχα αντικείμενα σε σπαρακτικό echo chamber.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΜΙΧΑΛΗ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
Τι είναι αυτό που κάνει την Πομπηία μια ιδανική μορφή καθαρτηρίου; Ένα κόκκινο χολ αναμονής για το απευκταίο; H ιστορία γεννήθηκε από κάποια επίσκεψη εκεί ή ήταν άλλη η γενεσιουργός αφορμή;
Πολύ ενδιαφέρουσα η παρομοίωση της Πομπηίας με καθαρτήριο, έναν προθάλαμο δηλαδή της Κόλασης ή του Παραδείσου. Πράγματι, το «κόκκινο χολ αναμονής για το απευκταίο», όπως το θέσατε, είναι εύστοχη περιγραφή για έναν τόπο όπου ο χρόνος σφράγισε με το πεπρωμένο της ξαφνικής του εξαφάνισης κάτω απ’ την στάχτη και τη λάβα του ηφαιστείου, τη στιγμή ακριβώς της απόλυτης ευημερίας του. Όχι, δεν έχω επισκεφτεί ακόμη την Πομπηία γι αυτό και χρειάστηκε αν κάνω μια μικρή έρευνα. Ωστόσο, δεν με ενδιαφέρει η Πομπηία τόσο ως πραγματικός τόπος όσο ως σύμβολο.
Το βιβλίο είναι πολυφωνικό, μια διελκυστίνδα παρόντος και παρελθόντος και θα μπορούσε-εικάζω- να γίνει μυθιστόρημα. Γιατί νουβέλα; Τι ένταση έχει η φωνή στο κεφάλι της συγγραφέα που δίνει την εντολή για τη μορφή; Γιατί κατακλυζόμαστε από μικρή φόρμα; Είναι ένα θέμα που με ενδιαφέρει η άποψή σας γιατί το έργο σας είναι πολυκύμαντο.
Σύμφωνα με την αυστηρά προσωπική και άρα υποκειμενική μου εμπειρία, η έκταση και το γραμματολογικό είδος δεν προαποφασίζονται αλλά προκύπτουν κατά τη διαδικασία γραφής. Όταν ξεκίνησα να γράφω την ιστορία δεν ήξερα, δηλαδή, αν θα προέκυπτε διήγημα, νουβέλα ή μυθιστόρημα. Η πυκνότητα του ύφους, το συμβολικό στοιχείο, η «ποιητική» παρουσία της φωνής των αντικειμένων, με οδήγησαν σε μια φόρμα ευσύνοπτη. Αντιθέτως, η πολυφωνία ήταν προαποφασισμένη, καθώς υπηρετούσε τη βασική ιδέα της δομής: να προσεγγίζεται δηλαδή κάθε φορά αποσπασματικά η αλήθεια, να υπάρχει με κάθε αλλαγή οπτική γωνίας και μια διαφορετική ερμηνεία για τα τεκταινόμενα, και μόνο στο τελευταίο κεφάλαιο, μέσω της διεύρυνσης του αφηγηματικού φακού που επιτρέπει η τριτοπρόσωπη αφήγηση, να αποκαλύπτεται στον αναγνώστη όλη η εικόνα.
Ο ερωτισμός και η σαρκική λάβα ξεχύνονται ορμητικά στην ιστορία. Ο οργασμός είναι ένας μικρός θάνατος, όπως υπενθυμίζετε και εσείς. Ενώ έχει μια ζωώδη απλότητα, γιατί το σεξ θυμίζει μια ακροβασία στο κενό; Τι συνδέει τη θέρμη του σώματος με τα γύψινα εκμαγεία του Φιορέλλι;
Το σεξ έχει μια ζωώδη απλότητα, πράγματι, όμως ο άνθρωπος -αυτή είναι η ευχή και η κατάρα του- δεν είναι μόνο ζώο. Το σεξ λοιπόν σφραγίζεται κι από το πνεύμα, από την εμπειρία, την επιθυμία, το υποσυνείδητο, το όνειρο, το τραύμα. Αυτό που συνδέει τη θέρμη του σώματος με τα ψυχρά εκμαγεία είναι η ανάγκη διατήρησης της στιγμής, η επιθυμία αποτύπωσής της, η πάλη να κρατηθεί έστω το σχήμα κάποιου σώματος ή αισθήματος που κάποτε ήταν ζωντανό. Είναι στην ουσία η πάλη της μνήμης με τη λήθη.
Η έφηβη ηρωίδα του βιβλίου, η Νεφέλη, είναι ένα σπάνιο πτηνό σε σχέση με την πλημμυρίδα ανάλογων ηρώων ηλικιακά, στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία. Καλλιεργημένη, ψύχραιμη, μεθοδική πιο ώριμη και από τους «ώριμους». Θα τη χαρακτήριζα σαν ένα είδος συναγερμού για τον καπνό του ηφαιστείου. Ποια είναι η Νεφέλη;
Χαίρομαι που φέρνετε στην κουβέντα τη Νεφέλη. Αν η Νεφέλη ήταν πτηνό, θα ήταν ένα πτηνό με πολύχρωμο πτέρωμα και κρυφά τραύματα από βόλια. Έχει τραυματιστεί από τον χωρισμό των γονιών της, αν και η λύπη της λάμπει και της ασκεί την έλξη που ασκεί η θλίψη στη νιότη, όσο έχει ακόμη τη δύναμη να την εξερευνά. Η Νεφέλη δεν αντλεί δύναμη μόνο απ’ τη νιότη της, αλλά κι από τα βιβλία. Είναι ένας «φυγάς» που έχει καταφύγει στον Κήπο της Λογοτεχνίας, την μικρή Kipuka της.
Η φωνή των άψυχων αντικειμένων σαν ανταποκριτές του χθες, λειτουργεί με ιδανικό τρόπο. Πόσο ουρλιάζει ένα καρβέλι ψωμί; Πόσο μάταια νοιώθει μια τοιχογραφία;
Προτίμησα η συνομιλία με το χθες να γίνεται μέσα από τα αντικείμενα (ένα καρβέλι ψωμί, ένα πέτρινο κρεβάτι ενός οίκου ανοχής, ένα νόμισμα και μια τοιχογραφία) γιατί τα αντικείμενα είναι πιο ανθεκτικά στο χρόνο. Επιπλέον ήθελα να δημιουργηθεί μια «δεύτερη φωνή» που να αφηγείται από μεγαλύτερη απόσταση το δράμα των ανθρωπίνων. Πρόθεσή μου ως προς αυτή τη δεύτερη φωνή ήταν μια διαφορετική, ποιητική, προσέγγιση του χρόνου και της πραγματικότητας που αυτός ορίζει.
Είστε συντονίστρια λεσχών ανάγνωσης με τις «καλύτερες συστάσεις» για τις επιλογές σας. Τι σας αφήνουν αυτές οι ζυμώσεις; Τι προβληματίζει το σύγχρονο αναγνωστικό κοινό; Γεννιούνται νέοι αναγνώστες;
Οι λέσχες ανάγνωσης αποδεικνύουν ότι υπάρχει ακόμη κοινό που αγαπάει τη λογοτεχνία και αναζητά τρόπους να μοιράζεται την αναγνωστική απόλαυση. Τα μέλη της λέσχης, από την προσωπική μου εμπειρία, επιθυμούν κάποιο είδος «καθοδήγησης», «πλοήγησης» τρόπον τινά μέσα στη θάλασσα των τίτλων που εκδίδονται κάθε χρόνο και οι επιλογές μου είναι προσαρμοσμένες κατ’ αρχάς στις δικές μου προτιμήσεις (μπορεί άλλωστε να υποστηρίξει κανείς καλύτερα ό,τι αγαπάει), προσαρμοσμένες όμως στη σύνθεση και τις αναγνωστικές προτιμήσεις κάθε λέσχης. Καθώς συντονίζω πολλά χρόνια τις συγκεκριμένες λέσχες ανάγνωσης, που κάθε χρόνο φυσικά ανανεώνονται και εμπλουτίζονται με νέα πρόσωπα, έχει δημιουργηθεί μια σχέση αγάπης και εμπιστοσύνης, ένα κλίμα μοιράσματος ταυτόχρονα ευχάριστο και ελαφρύ, χωρίς, ελπίζω, να υπολείπεται σε ουσία και εμβάθυνση.
ΦΩΤΟ: Μάριος Βαλασόπουλος
Ακολουθήστε το thebest.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο thebest.gr
