Μεσολόγγι 1826: O «αγώνας» για το σιτηρέσιο

Μέσα Οκτωβρίου 1825 ο πόλεμος στο Μεσολόγγι σταμάτησε. Ο Κιουταχής με τον στρατό του αποχώρησε στρατοπεδεύοντας οκτώ χιλιόμετρα μακριά από το ανυπόταχτο τειχί.

Οι υπερασπιστές του με πρώτο τον συντάκτη των Ελληνικών Χρονικών J. J. Meyer έφεραν πίσω τις οικογένειές τους από τον Κάλαμο. Μέσα σε οκτώ μέρες γέμισε το Μεσολόγγι από γυναικόπαιδα, από μητέρες, γυναίκες χήρες, οι οποίες στερήθηκαν τους άνδρες τους ή τα παιδιά τους κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της πόλης.

Ο Νικόλαος Κασομούλης περιγράφει την κατάσταση στα Ενθυμήματα Στρατιωτικά (τ.Β’, σ. 133):

«Ἅμα ἐσυσωρεύθησαν <τὰ γυναικόπαιδα>, καὶ ἄρχισαν νὰ τρώγουν τὸ ψωμί <τῆς πολιορκημένης πόλεως>, εὐθὺς αἰσθάνθησαν τὸ βάρος οἱ διοικοῦντες καὶ ὅλη ἡ Φρουρά, πλὴν θεραπείαν <τὸ πρᾶγμα> δὲν ἐπιδέχετο. <Τότε> ὅλοι καὶ ὅλαι ἀποφάσισαν πλέον νὰ πεθάνουν μαζί, ἢ <ἔστω> νὰ βλέπουν <ἐκ τοῦ πλησίον> τὸν θάνατον (διότι δὲν ὑπόφερναν νὰ ἀκούγουν καθημερινῶς τὸν θάνατον μακρόθεν), ἢ <καὶ> νὰ λάβουν μέρος <εἰς αὐτόν>. Τοιαύτη ἀπόφασις συγγενική ἦτον ἀδύνατον πλέον νὰ ὀπισθοδρομήσῃ, διὰ νὰ ἔβγουν αἱ φαμιλλιαὶς ἔξω <πάλιν>.

Αἱ θροφαὶ ἄρχισαν νὰ ἐλαττώνωνται, διότι ὅλαι αὐταὶ αἱ <νεόφερτοι> ψυχαί ζοῦσαν ἀπὸ τὰ περισσεύματα τῶν <στρατιωτικῶν> μερίδων· <ἀλλὰ> καὶ <ἀπὸ> ὅσα ἄλλα εἶδη μᾶς ἔφερναν διὰ θαλάσσης <οἱ ἔμποροι>, αὐθημερὸν τελείωναν.

Ἡ Φρουρὰ ἄρχισεν νὰ αἰσθάνεται τὴν ἔλλειψιν…»

 Ο αγώνας για επιβίωση οδήγησε στον «πόλεμο» για το σιτηρέσιο [καθημερινή τροφή (μερίδες) των πολεμιστών]. «Οὕτως, ὁ πόλεμος ἀπομακρυνθείς πρός καιρόν, ἄρχισεν <ἄλλος>, ὁ ἠθικός, ἀναμεταξύ μας», επισημαίνει ο Μακεδόνας αγωνιστής.

Υπήρξαν καταγγελίες για καταχρήσεις από κάποιους οπλαρχηγούς στην είσπραξη των μερίδων. Ο Κασομούλης σημειώνει χαρακτηριστικά (ό.π., σ. 134):

«ὅστις <ἐκ τῶν ὁπλαρχηγῶν> ἐφαίνετο μὲ ὀλιγωτέραν συνείδησιν, αὐθάδης καὶ τολμητίας περισσότερον, ἔπαιρνεν καὶ περισσοτέρας μερίδας· ὅστις <δὲ> εἶχεν συνειδὸς καὶ περίμενεν <ἀπὸ> τὴν δικαιοσύνην, μόλις τὸν ἔσωναν αἱ μερίδες.»

Οι περισσότεροι Ρουμελιώτες αρχηγοί (παλιοί και νέοι) δεν ήταν καταχρηστικοί με τα σιτηρέσια σε αντίθεση με τους Σουλιώτες. Οι τελευταίοι, εξαίρετοι πολεμιστές, ζούσαν από τον πόλεμο, τα λάφυρα, δεν είχαν άλλο εισόδημα. Η επαναστατική Διοίκηση για τις πολεμικές τους υπηρεσίες έδινε μισθό 30 γρόσια τον μήνα στον καθένα.

Μπροστά στην αδυναμία των μελών της τριμελής Διευθυντικής Επιτροπής (Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος, Δημήτρης Θέμελης, ο Γεώργιος Κανναβός έλειπε) να δώσουν λύση στο πρόβλημα, συγκεντρώθηκαν όλοι οι οπλαρχηγοί στο σπίτι του Σουλιώτη Νότη Μπότσαρη και εξέλεξαν επταμελή Στρατιωτική Επιτροπή από τους: Νότη Μπότσαρη, Νικόλαο Στορνάρη, Ανδρέα Ίσκο, Μήτσο Κοντογιάννη, Γιωργάκη Βαλτινό, Δημήτριο Μακρή και Νικόλαο Ζέρβα, υπεύθυνη για τα αναγκαία περί της τροφής της Φρουράς. Γραμματείς της Επιτροπής ορίστηκαν οι Κασομούλης και Πετρίδης, γαμπρός του Νότη Μπότσαρη. Γενικός φροντιστής ήταν ο Γιαννάκης Δροσίνης και υπεύθυνος για τη διανομή των μερίδων του ψωμιού ορίστηκε ο Γεώργιος Κίτσου.

Η Επιτροπή αποφάσισε η διανομή των μερίδων να γίνεται, αφού προηγουμένως καταμετρηθούν όλοι οι άνδρες της Φρουράς. Χωρίς τη διαταγή της στρατολογίας του Υπουργείου Πολέμου, η οποία θα περιείχε την κατάσταση των μερίδων, κανένας οπλαρχηγός δε θα μπορούσε να πληρωθεί. Την καταμέτρηση αποδέχονταν οι παλιοί και πλούσιοι αρματωλοί, οι φτωχοί, όμως, οπλαρχηγοί και κυρίως οι Σουλιώτες δεν την ήθελαν.

Ανάμεσα στους οπλαρχηγούς που αντέδρασαν ήταν ο ηρωικός Σουλιώτης Κίτσος Τζαβέλλας, ο οποίος αν και είχε μπει στο Μεσολόγγι με 450 (ή 500) άνδρες και ενώ είχε χάσει στις μάχες αρκετούς συνέχιζε και έπαιρνε 1200 μερίδες, «προφασιζόμενος ὅτι <ἐξ αὐτῶν> ὁ εἰς ἀξίζει διά πέντε». Σύμφωνα με τον G. Finlay, όταν ένας επιμελητής αποπειράθηκε να μετρήσει τους άνδρες του Ζυγιώτη οπλαρχηγού Δημήτριου Μακρή, αυτοί αντέδρασαν. Μάλιστα, αναφέρεται ότι ξυλοφόρτωσαν άγρια τον σχολαστικό επιμελητή. Ήταν γνωστό σε όλους πάνω-κάτω πόσους εικονικούς άνδρες έβαζε παραπάνω στον κατάλογο ο κάθε οπλαρχηγός.

Ο κατάλογος με τις μερίδες μεγάλωσε ακόμη περισσότερο αυξάνοντας τον «προμηθευτικό αγώνα» όταν ο Κίτσος Τζαβέλλας, ο Νότης Μπότσαρης και οι άλλοι Σουλιώτες οπλαρχηγοί έδωσαν στη Διοίκηση κατάλογο με χήρες γυναίκες και ορφανά παιδιά για επιπλέον μερίδες που έφταναν τις 2300.

«Οἱ πολεμιστάδες τότε, καθώς ὅλος ὁ λαός, ἤτανε μικροπαντρεμένοι ἢ μὲ πολλά παιδιά. Καὶ οἱ Σουλιώτες πολεμοῦσαν ἀπὸ τὰ 1820, καὶ σέρνανε κοντά τους ὀρφανεμένα συγγενολόγια κλπ.», σημειώνει ο Βλαχογιάννης (ό. π., σημ. 1, σ. 136).

Εντέλει, το πρόβλημα με τις μερίδες [σιτηρέσια, ταγίνια (τουρκ. tayin)] δεν λύθηκε. Τέσσερεις μήνες αργότερα τον Φεβρουάριο του 1826 η αναφορά του Γενικού Αστυνόμου Αιτωλίας Θ. Θωμίδη προς το Υπουργείο της Αστυνομίας αποκαλύπτει και με το παραπάνω τις καταχρήσεις των σιτηρέσιων.