Το μυστήριο της αθωότητας: Διαβάζοντας τα «Τάματα» της Γιώτας Κοντογεωργοπούλου

Τα «Τάματα» (Bell, 2026), το νέο μυθιστόρημα της Γιώτας Κοντογεωργοπούλου είναι ένα ψυχολογικό θρίλερ που διαδραματίζεται στο νησί της Κέρκυρας και η ιστορία του περιστρέφεται γύρω από τη δολοφονία ενός μικρού αγοριού.

Η συγγραφέας που στο προηγούμενο μυθιστόρημά της, το «Σσαμπάτ» (Bell, 2023), ένα επίσης ψυχολογικό θρίλερ μας είχε ταξιδέψει στα Γιάννενα, μας μεταφέρει αυτή τη φορά ένα πρωί Μ.  Σαββάτου στα καντούνια του Λιστόν όπου μέσα στην κατάνυξη και την πολυκοσμία της λιτανείας, ανάμεσα στις μελωδίες της φιλαρμονικής και τους εκκωφαντικούς θορύβους από τους μπότηδες που σπάνε πάνω στους λιθόστρωτους δρόμους  η ανεύρεση του πτώματος του εννιάχρονου Κωστή θα γίνει η αφορμή για να ξετυλιχτεί το νήμα μιας ιστορίας  σκοτεινής, πρωτότυπης και ταυτόχρονα  οικείας.

Η συγγραφέας αρχικώς μοιάζει να δανείζεται ένα γοητευτικό αφηγηματικό μοτίβο από το κλασικό whodunit αστυνομικό, τη συγκέντρωση όλων των υπόπτων σε ένα σπίτι το οποίο αποτελεί παράλληλα το σκηνικό του εγκλήματος  για να το προσαρμόσει στο αστικό τοπίο όπου διαδραματίζεται η ιστορία.

Στον τέταρτο όροφο ενός παλαιού αρχοντικού βρίσκεται συγκεντρωμένη τη στιγμή του φόνου όλη η οικογένεια του νεαρού θύματος με τους καλεσμένους της, η μητέρα, Αιμιλία Ρούσσου, ο πατέρας και πρώην σύζυγος Φίλιππος  Τριάντης με τη νυν σύζυγό του Όλγα Λεπίδα, η αδερφή, Χιονία Τριάντη, ο ισχυρός παππούς, Ευάγγελος Ρούσσος, κτηματομεσίτης με πολλές διασυνδέσεις στο νησί, η κατά πολύ νεότερη σύντροφός του ψυχίατρος Ειρήνη Δελλή  και  η παιδική φίλη της Αιμιλίας, Νίκη Πανδή  με σκοπό να παρακολουθήσουν από τα μπαλκόνια τη λιτανεία και να καμαρώσουν τον μικρό Κωστή με τη στολή της παλαιάς φιλαρμονικής στη σειρά με τα γαλλικά κόρνα.

Η σκιά της υποψίας θα πέσει μοιραία πάνω τους ενώ αντίστοιχα οι ένοικοι των κάτω ορόφων του σπιτιού θα διεκδικήσουν το δικό τους μερίδιο στην ενοχή καθώς ο μικρός Κωστής θα βρεθεί νεκρός στα σκαλιά της σοφίτας με το παιδικό δωμάτιο. 

            Πολύ σύντομα όμως  θα αποδειχθεί πως η συγγραφέας έχει ως στόχο να ξεπεράσει τα κλασικά αφηγηματικά πρότυπα και να  μας οδηγήσει σε πιο σκοτεινά μονοπάτια είτε αυτά αφορούν τη μορφή είτε το περιεχόμενο προσδίδοντας στην ιστορία της τα χαρακτηριστικά  ενός υβριδικού, θα λέγαμε, είδους που διερευνά διαφορετικές πτυχές του μυστηρίου και του σασπένς.

            Ο ίδιος ο χώρος δράσης μαρτυρά  από την αρχή τις προθέσεις της συγγραφέως. Η Γιώτα Κοντογεωργοπούλου επιλέγει ένα νησί συνδεδεμένο με τον κοσμοπολιτισμό και τη λάμψη για να το μετατρέψει σε έναν σκοτεινό τόπο. Και να μας οδηγήσει σε πιο σκιερά μονοπάτια, όχι μόνο μέσα στην πόλη της Κέρκυρας αλλά και στην άγνωστη ύπαιθρο προκαλώντας μας να στρέψουμε τη ματιά μας σε έναν κόσμο που κρύβεται πίσω από κλειστές πόρτες, μέσα στο σώμα και το μυαλό των ηρώων της. 

Έπειτα, η βασική έρευνα της αστυνομίας, κυρίαρχο στοιχείο συνήθως μιας αστυνομικής αφήγησης, στην πένα της Γιώτας Κοντογεωργοπούλου μοιάζει να χρησιμεύει περισσότερο ως  αφετηρία για τη λύση του μυστηρίου και λιγότερο ως αυτοσκοπός.

Η Γιώτα Κοντογεωργοπούλου, μέσα από μία μη γραμμική αφήγηση μοιρασμένη ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν και κυρίως μέσα από το εύρημα των πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων των πρωταγωνιστών οδηγεί τον αναγνώστη στη δική του έρευνα, στη δική του σκιαγράφηση της ενοχής και της αθωότητας, φέρνοντάς τον συχνά ένα βήμα μπροστά από τους αστυνομικούς, τον Σπύρο Βραχλιώτη και τη Μάγια Ρέβη. Μοιάζει σα να τοποθετεί μια κάμερα μπροστά στα πρόσωπα των ηρώων της και να τους προκαλεί να πουν τη δική τους ιστορία, τη δική τους εκδοχή πάνω στην αλήθεια και το ψέμα. Προκαλώντας ταυτόχρονα τον αναγνώστη να ξεκλειδώσει την πόρτα του δικού του σώματος και να περιπλανηθεί στις δικές του σκιές, στις δικές του μνήμες.

 Μέσα από αυτές τις πρακτικές που αφορούν το δικό της προσωπικό ύφος η Γιώτα Κοντογεωργοπούλου καταφέρνει να μετατρέψει το τραύμα, τη μνήμη, την οικογένεια, τη φιλία και τον έρωτα, βασικές θεματικές ενός ψυχολογικού θρίλερ  σε πεδίο ανίχνευσης της αλήθειας και του ψέματος, της ενοχής και της αθωότητας, του φόβου και της επιθυμίας.    

Στην παρουσίαση ενός αστυνομικού ή ενός θρίλερ βρίσκεται κανείς αντιμέτωπος με τη δέσμευση να μην αποκαλύψει τα μυστικά του, να κρατήσει στη σκιά πρόσωπα, ονόματα, καταστάσεις. Σα να υπόκειται στους περιορισμούς μιας έρευνας που βρίσκεται ακόμη εν εξελίξει. Απομένει λοιπόν στον αναγνώστη να ανακαλύψει ο ίδιος προσωπικές ιστορίες και θέματα που αποκτούν μέσα από την αφήγηση όχι μόνο κοιωνική αλλά και πολιτική διάσταση και που είναι βέβαιο πως θα τον συγκλονίσουν. Αξίζει όμως να επισημανθούν οι λεπτοί  χειρισμοί της συγγραφέως όσον αφορά πρόσωπα και σύμβολα που προσφέρονται στο πλαίσιο της αφήγησης ενός τόσο ενδιαφέροντος και απαιτητικού είδους όπως το θρίλερ.

 Στα  «Τάματα» αποκτούν ιδιαίτερο νόημα τα στερεότυπα, οι κοινωνικοί ρόλοι, οι σχέσεις πατριαρχίας. Ενώ η γυναίκα ως ύπαρξη μοιάζει να κυριαρχεί από διαφορετική θέση κάθε φορά. Είτε πρόκειται για τη γυναίκα – μητέρα, είτε για τη γυναίκα – κόρη, είτε για τη γυναίκα -  σύζυγο. Είναι χαρακτηριστικό το πώς διαφορετικά γυναικεία ονόματα, όπως Αιμιλία, Νίκη, Χιονία, Νιόβη, Μάγια, ονόματα που θυμίζουν παιδικές κούκλες, με όποια ψυχαναλυτική ερμηνεία μπορεί να επιδέχεται μια τέτοια επιλογή, μοιάζουν να είναι ταυτόχρονα οι διαφορετικές όψεις μίας γυναικείας ψυχής, όπως αυτή διαμορφώνεται μέσα στο χρόνο και στις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες. Ενώ εν τέλει, η γυναίκα στα «Τάματα» δείχνει απλώς να θέλει να συναντήσει τον εαυτό της. Ή αλλιώς να συναντήσει τη σκιά της, σύμφωνα με την ερμηνεία της σκιάς από τον Καρλ Γιουνγκ.

Παράλληλα, ξεχωριστή θέση κρατά στο μυθιστόρημα το θέμα του «άχρονου χρόνου»,  συνδεδεμένο με τη λειτουργία της μνήμης και του τραύματος.  Η Γιώτα Κοντογεωργοπούλου το προσαρμόζει στην αφήγησή της για να μας περιγράψει με ιδιαίτερη ευαισθησία  πώς το τραύμα μπορεί να παγώσει το χρόνο, να καθηλώσει ένα άτομο στο παρελθόν, σε μία ηλικία πολύ μακρινή από την τωρινή βιολογική του ηλικία.

Και πώς ταυτόχρονα ο πόνος που γεννάται από το τραύμα μπορεί να παγώσει το συναίσθημα, ή πώς η μνήμη του τραύματος μπορεί να συνδεθεί με την έλλειψη ενσυναίσθησης και να οδηγήσει σε ακραίες πράξεις. Είναι  χαρακτηριστική η θέση της συγγραφέως απέναντι στη μνήμη ενός συναισθήματος που μπορεί να συμπαρασύρει με ορμή νέα διαφορετικά συναισθήματα ικανά να δημιουργήσουν με τη σειρά τους μία νέα πραγματικότητα ξένη προς το βίωμα της στιγμής. 

            Τέλος, το ύφος και η γραφή της Γιώτας Κοντογεωργοπούλου μας ταξιδεύουν σε μία ατμοσφαιρική και ταυτόχρονα προσωπική αποτύπωση των καταστάσεων μέσα από λέξεις που κυλούν αβίαστα η μία δίπλα στην άλλη, τυλιγμένες  με τη δική τους μουσική, ζωγραφίζοντας τον ψυχισμό των ηρώων της και κυρίως την ηρωίδων της θα έλεγα, με απαλά χρώματα ακόμη και όταν πρόκειται για βίαια συναισθήματα και βίαιες πράξεις. Γιατί η συγγραφέας σκύβει με ενσυναίσθηση και τρυφερότητα πάνω στα πρόσωπά της, κατανοώντας απόλυτα τη διαδρομή τους μέσα στο χρόνο. Θα έλεγα ότι με τη γραφή της η Γιώτα Κοντογεωργοπούλου μας  προκαλεί να κοιτάξουμε κατάματα τη διαδρομή της γυναικείας ταυτότητας μέσα στο χρόνο που μοιάζει να μη διαφέρει και πολύ από γυναίκα σε γυναίκα, από όνομα σε όνομα.

*Η Βίκυ Χασάνδρα είναι συγγραφέας, σεναριογράφος